Σάββατο, 26 Μαΐου 2012

Οι εκλογές του 1936



Το διπολικό σύστημα κυριαρχεί στην πολιτική μας ζωή από συστάσεως του ελληνικού κράτους με διαφορετικές μορφές:  Αγγλόφιλοι και Γαλλόφιλοι. Δηλιγιαννικοί και Τρικουπικοί. Κόμμα Φιλελευθέρων και Λαϊκό Κόμμα. Εθνική Ριζοσπαστική Ενωσις (ΕΡΕ) και Κέντρο. Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ.

Εκτός από τον διπολισμό, ένα δεύτερο καθοριστικό (και ίσως το καθοριστικότερο) σημείο στην πολιτική μας ζωή υπήρξε (και είναι) ο ξένος παράγοντας. Οι Αγγλοι έπαιξαν τον ρόλο του επικυρίαρχου στον Μεσοπόλεμο. Ακολούθησαν μεταπολεμικά οι Αμερικανοί. Τώρα είναι η σειρά της Ευρωπαϊκής 'Ενωσης και της Γερμανίας, χωρίς να λείπουν και οι Αμερικάνοι πλανητάρχες.
Καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις έπαιξε μέχρι το 1967 και ο βασιλιάς με το παλάτι. Αν και ο βασιλιάς ηγήθηκε της κεντροδεξιάς παράταξης, ιδιαίτερα στην βενιζελική περίοδο, υπήρξε γενικά σημείο αναφοράς όλων των μη αριστερών δυνάμεων, όπως φάνηκε μεταπολεμικά με την υποστήριξη του ζεύγους Παύλου - Φρειδερίκης στον Σοφοκλή Βενιζέλο και τον Γεώργιο Παπανδρέου.

Γενικά, όλοι οι κομματικοί σχηματισμοί εξουσίας ήταν ευρύτερες παρατάξεις με κοινό τους χαρακτηριστικό το ευρύ ιδεολογικό φάσμα και την πολυσυλλεκτικότητα. Ο μέχρι τις εκλογές της 6ης Μαΐου 2012 διαχωρισμός στις δύο παρατάξεις κεντροδεξιά (Ν.Δ.) και κεντροαριστερά (ΠΑΣΟΚ) έχει παγιωθεί ήδη από τον μεσοπόλεμο με την μορφή Αντιβενιζελικών και Βενιζελικών κομμάτων και προσώπων.

Για τον σχηματισμό αυτών των δύο κυρίαρχων παρατάξεων των Αντιβενιζελικών (Κεντροδεξιάς) και των Βενιζελικών (Κεντροαριστεράς),  καθοριστικό ρόλο έπαιξαν τα εθνικά θέματα και ο ξένος παράγοντας.

Με τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-13 απελευθερώθηκαν η Ήπειρος και η Μακεδονία. Ακολούθησε ο Εθνικός Διχασμός σε βασιλικούς και βενιζελικούς. Το σημείο αντιπαράθεσης ήταν αν η Ελλάδα έπρεπε να πάρει μέρος στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Αγγλων, όπως υποστήριζε ο Ελ. Βενιζέλος, ή να μείνει ουδέτερη (ευνοώντας τη γερμανική πλευρά) όπως ήθελε ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α'.

Ο Βενιζέλος αναγκάστηκε να καταφύγει στη Θεσσαλονίκη, όπου σχημάτισε δική του κυβέρνηση στο πλευρό των Αγγλογάλων. Τελικά δικαιώθηκε από το αποτέλεσμα του πολέμου. Νίκησαν οι Αγγλοι. Το όραμα της Μεγάλης Ιδέας με την συνένωση του ελληνισμού φάνηκε να γίνεται πραγματικότητα. Υστερα από εκατοντάδες χρόνια ελληνικά στρατεύματα πάτησαν στην Μικρά Ασία. Δυστυχώς ακολούθησε η Μικρασιατική Καταστροφή και μία μακρά περίοδος πολιτικών ανωμαλιών, η οποία περιελάμβανε πραξικοπήματα και πολλές εκλογές.

Ο κορμός της βασιλικής παράταξης ήταν το Λαϊκό Κόμμα. Από τα άλλα μικρότερα κόμματα συνεχή παρουσία είχε το Κόμμα Ελευθεροφρόνων. Αξονας των βενιζελικών ήταν το Κόμμα Φιλελευθέρων. Συνεχή παρουσία είχε και το ΚΚΕ. Περίπου το ένα τρίτο των ψηφοφόρων προτιμούσε ένα μεγάλο αριθμό κομμάτων, κομματιδίων και ανεξάρτητων υποψηφίων.
Πριν 70 χρόνια η εκλογική γεωγραφία των δύο κυρίαρχων παρατάξεων είχε οριστικοποιηθεί. Στον πίνακα με τα αποτελέσματα των εκλογών της 26ης Ιανουαρίου 1936 φαίνονται αναλυτικά τα βασικά κόμματα, τα ποσοστά και οι βουλευτικές τους έδρες.

Πρώτο κόμμα αναδείχτηκε το βενιζελικό Κόμμα Φιλελευθέρων με 37,26%. Ομως την πλειοψηφία σε ποσοστά και έδρες κατέκτησε η αντιβενιζελική παράταξη. Ενδιαφέρον και για το σημερινό πολιτικό σκηνικό εξελίξεις έχει η εκλογική γεωγραφία του 1936, όπως φαίνεται στους χάρτες που δημοσιεύουμε.

Με μια ματιά διαπιστώνει κάποιος ότι η χώρα ήταν πολιτικά διχοτομημένη σε Παλαιά και Νέα Ελλάδα αφενός και σε αστικές και αγροτικές περιοχές αφετέρου.
Η Παλαιά Ελλάδα του 19ου αιώνα έφθανε μέχρι την Θεσσαλία. Από τα νησιά περιελάμβανε τις Κυκλάδες και την Επτάνησο. Οι Νέες Χώρες που προστέθηκαν στον 20ό αιώνα ήταν η Κρήτη, η Ηπειρος, η Μακεδονία, η Δυτικής Θράκη και τα νησιά τους Αιγαίου. (Τα Δωδακάνησα ήταν υπό ιταλική κατοχή).

Η δύναμη των Αντιβενιζελικών ήταν συγκεντρωμένη στις περιφέρειες της Παλαιάς Ελλάδας, στην οποία δεν είχαν εγκατασταθεί πρόσφυγες. Μόνο στην Μαγνησία και στην περιφέρεια πρωτευούσης δεν κέρδισαν την απόλυτη πλειοψηφία. Ομως από τότε η Χαλκιδική προτίμησε αυτή την παράταξη. Η πλειοψηφία στην Καστοριά και στην Φλώρινα, η οποία διατηρείται έως σήμερα, οφείλεται σε ειδικούς αντιβενιζελικούς λόγους.

Το Λαϊκό Κόμμα είχε ομαλά κατανεμημένη την δύναμή του σ΄ όλη την χώρα. Τα υψηλότερα ποσοστά του ήταν στις Νέες Χώρες ενώ ήταν μειοψηφία στην Παλαιά Ελλάδα, όπου κυριαρχούσαν οι αδιάλλακτοι αντιβενιζελικοί του Κόμματος Ελευθεροφρόνων και της Γενικής Λαϊκής Ριζοσπαστικής Ενωσης.




Η βενιζελική παράταξη πλειοψήφισε:
  • Στην Κρήτη, για ευνόητους λόγους. Ο Ελ. Βενιζέλος ήταν Κρητικός και πρωτοστάτησε για την ένωση.
  • Στα νησιά του Αιγαίου και στην Ηπειρο, που απελευθερώθηκαν επί πρωθυπουργίας Βενιζέλου.
  • Στην Μακεδονία και στην Θράκη, που είχαν δεχθεί τον κύριο των όγκων των προσφύγων.
  • Στην Β΄ Αθηνών και στην Β΄ Πειραιώς, στον εργατικό πληθυσμό των οποίων είχαν προστεθεί και πολλοί (μη αγρότες) πρόσφυγες.



Η δεύτερη πολιτική διχοτόμηση που ανέδειξαν οι εκλογές του 1936 έχει κοινωνική αφετηρία. Οι βασιλικοί πλειοψηφούν στις αγροτικές περιοχές. Οι βενιζελικοί υπερισχύουν στις αστικές περιοχές, ο πληθυσμός των οποίων έχει ενισχυθεί με μεγάλα πλήθη προσφύγων.

 Ενδιαφέρον έχει και η εκλογική επίδοση του ΚΚΕ, αφού  δεν φαίνεται να έχουν αλλάξει από τότε οι περιοχές της επιρροής του. Πάνω από 20% συγκέντρώσε στην περιφέρεια της Καβάλας, που τότε είχε πολλούς καπνεργάτες. Μεγάλα ποσοστά πήρε στη Μαγνησία και τη Λάρισα. Γενικά, μεγάλη δύναμη (πάνω από 20%) είχε σε ορισμένες πόλεις, όπως στη Μυτιλήνη, Λάρισα, Βόλο, Τύρναβο, Καρδίτσα, Καβάλα, Σέρρες, Δράμα και Ξάνθη.





Μερικά από τα στοιχεία της εκλογικής συμπεριφοράς του 1936 θα διατηρηθούν μέχρις τις μέρες μας σε ορισμένες περιφέρειες, όπως στην Κρήτη, τη Λακωνία, τη Μεσσηνία, την Αργολίδα, την Φωκίδα, τη Λέσβο, την Καστοριά, τη Φλώρινα, στην Α΄ Αθηνών και στην Β΄ Πειραιώς. Πολλά όμως θ΄ αλλάξουν. Αλλωστε μέχρι τις επόμενες εκλογές, που θα γίνουν ύστερα από 10 χρόνια, θα μεσολαβήσουν η δικτατορία του Μεταξά, ο πόλεμος και η Κατοχή.

* Τμήμα έρευνας για τις μεταπολεμικές εκλογές, που δημοσιεύτηκε το 1996 στον «Αδέσμευτο Τύπο»


Δεν υπάρχουν σχόλια: