Κυριακή, 13 Νοεμβρίου 2011

Το βασιλικό Κτήμα Τατοΐου και η ιστορία του





    "Πόσο παράξενη θα να είναι η ιστορία αυτού του παραμυθένιου σπιτιού. Θα θέλαμε να είμαστε  θεοί για να ξέρουμε την ιστορία όλων των ανθρώπων, που πέρασαν απ' αυτόν τον τόπο. ΣΤΑΥΡΟΣ - ΝΙΤΣΑ, ΛΑΒ."
    Ο "τόπος" είναι το βασιλικό Κτήμα Τατοίου. Tο "παραμυθένιο σπίτι" ένα από τα ερειπωμένα παλατάκια του. Και τα λόγια γράφτηκαν από κάποιο ερωτευμένο ζευγάρι, που κατάφερε να τρυπώσει μέσα στο πυκνό δάσος για ν' ανακαλύψει τυχαία  τα "παραμυθένια σπιτάκια" του Τατοίου.
    Και πραγματικά, η ιστορία του λεγόμενου "βασιλικού Κτήματος Τατοίου" μοιάζει με παραμύθι...

Ο Θησέας και ο Δέκελος

    Μια φορά κι  ένα καιρό, λοιπόν, βασιλιάς της Αθήνας ήταν ο Θησέας. Κι ήταν αυτός (και όχι ο Πάρις) που έκλεψε την ωραία Ελένη από την Σπάρτη, με την βοήθεια του φίλου του Πειρίθου.
    Ο Θησέας αποφάσισε κάποια στιγμή να κατέβει στον Αδη για να κλέψει και την Περσεφόνη. Εμπιστεύθηκε την Ελένη και την μητέρα του την Αίθρα στον 'Αφιδνο κι έφυγε για τον Κάτω Κόσμο.
    Ο Κάστορ και ο Πολυδεύκης, οι περίφημοι Διόσκουροι, αδελφοί της Ελένης, εκμεταλλεύτηκαν την απουσία του Θησέα και με την βοήθεια του Δέκελου απελευθέρωσαν της αδελφή τους και την ξαναπήγαν στην Σπάρτη. Η Αίθρα έγινε σκλάβα  της Ελένης. Μία άλλη εκδοχή θέλει την Ελένη να μένει για πάντα στην ΑΘήνα και να αποκτά με τον Θησέα μία θυγατέρα, τη Περσεφόνη.
    Αυτή η αθηναϊκή παραλλαγή του μύθου της ωραίας Ελένης αναφέρεται από πολλούς αρχαίους συγγραφείς (Πλούταρχο, Ηρόδοτο, Παυσανία). Αποτελεί, ασφαλώς, απόηχο των γεγονότων που συντάραξαν την Αθήνα στην προϊστορική εποχή και που έμειναν στην μνήμη των Αθηναίων με πολλές μορφές.
    Ο 'Αφιδνος, που φύλαξε την ωραία Ελένη, έγινε ο επώνυμος ήρωας κι έδωσε το όνομά του στις 'Αφιδνες, δηλαδή στα σημερινά "Κιούρκα". Και ο Δέκελος, που πρόδωσε στους Σπαρτιάτες τον Θησέα, έδωσε το όνομά του στον γειτονικό δήμο της Δεκέλειας, δηλαδή στο σημερινό "Τατόϊ". Και για την ακρίβεια στο σημερινό "Κτήμα Τατοίου".
    Τα όρια Δεκέλειας (Τατοίου) και Αφιδνών (Κιούρκων) ήταν και εξακολουθούν να είναι μία κορυφογραμμή στην βορειανατολική Πάρνηθα. Το "Κατσιμίδι" που στην εποχή μας φιλοξενεί μία βάση πυραύλων.
    Η Δεκέλεια ήταν μία από τις 12 πόλεις της αρχαίας Αττικής που ίδρυσε ο Κέκροψ και που ο Θησέας συνένωσε στην πόλη-κράτος των Αθηνών. Στην ιστορική περίοδο αποτελούσε αυτόνομο δήμο και ανήκε στην Ιπποθωοντίδα φυλή.
    Μετά την μυθολογία και  ιστορία ξανάφερε τους Σπαρτιάτες στην Δεκέλεια. Στην διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου οι Σπαρτιάτες εισέβαλαν στην Αττική, κατέλαβαν την Δεκέλεια κι έχτισαν το 413 π.Χ. ένα ισχυρό φρούριο.
    Το φρούριο της Δεκέλειας απετέλεσε τον πολιορκητικό κριό εναντίον της Αθήνας κι έπαιξε, όπως εκτιμά ο Θουκυδίδης, αποφασιστικό ρόλο στην τελική επικράτηση της Σπάρτης. Μάλιστα, η περίοδος από το 413 π.Χ. και μετά του Πελοποννησιακού Πολέμου "Δεκελεικός πόλεμος".
    Μετά την κλασσική εποχή, η Δεκέλεια ακολούθησε την μοίρα των Αθηνών. Ξέπεσε. Εξαφανίστηκε ακόμα και τ'  όνομά της. Φαίνεται, όμως, ότι ποτέ δεν έπαψε να κατοικείται, μάλλον σαν αγροτική εγκατάσταση. Και, φυσικά, άλλαξε όνομα...

Ο Τατόης και ο Ζαδέ Εφέντης

    Στα νεώτερα χρόνια ήλθαν κι εγκαταστάθηκαν στις αγροτικές περιοχές της Αττικής χριστιανοί από την Αλβανία. Οι Αρβανίτες έδωσαν στην Δεκέλεια το νέο της όνομα. Ονομάστηκε "Τατόϊ" από την αρβανίτικη οικογένεια των Τατόηδων, όπως αποδεικνύεται από ένα πωλητήριο έγγραφο του 1552 στο όνομα του Αρτίκ Τατόη.
    Ωστόσο, το Τατόϊ συνέχισε να διατηρεί κάτι από το παρελθόν της Δεκέλειας. Ηταν το φρούριο των Σπαρτιατών, που οι Αρβανίτες ονόμασαν "Κοκορέζιτσα", δηλαδή Παλαιόκαστρο.
    Μετά την επανάσταση του 1821, όπως σ' όλη την απελευθερωμένη Ελλάδα έτσι και στην Αττική άρχισε ένα όργιο εικονικών κτηματικών αγοραπωλησιών, που απέκτησε νομική ισχύ μέσα από την (διαβλητή στις περισσότερες περιπτώσεις) Επιτροπή Οθωμανικών Κτημάτων.
    Για το Τατόϊ και πιο συγκεκριμένα για 1.600 στρέμματα, υπογράφτηκαν συμβόλαια από απίθανους ανθρωπους και σε απίθανες χώρες.
    Η αρχή έγινε το 1835 στην... Αλβανία από τον Ζαδέ Ακτισέ Εφέντη που πούλησε με "χοτζέτ" στον Γεώργιο Λεβέντη, πρόξενο της Ελλάδας, έκταση 5 "ζευγαριών" στην θέση "Λιόπεσι-Μαχόνια" του Τατοίου.
    Το 1835, επίσης, στο... Ιάσιο της Ρουμανίας ο Ομέρ Πασάς πούλησε με "χοτζέτ" στον  Αλέξανδρο Καντακουζηνό  3 "ζευγάρια" στο Τατόϊ και 13 "ζευγάρια" στα Κιούρκα.
    Οι αγοραπωλησίες αυτές με τα... "ζευγάρια" και τα... "χοτζέτ"  είναι πολύ μπερδεμένες. Γιατί; Γιατί το "ζευγάρι"  ( μονάδα μέτρησης των Τούρκων) αντιστοιχεί σε 80 στρέμματα για... ανώμαλες επιφάνειες και σε 100 στρέμματα για... ομαλές. Και γιατί το "χοτζέτ" (συμβολαιογραφική πράξη του οθωμανικού δικαίου) δεν αποτελεί τίτλο ιδιοκτησίας. Απλώς δίνει δικαίωμα σην χρήση και όχι στην πώληση μιάς έκτασης.
    Οι αγοραπωλησίες αυτές αναγνωρίστηκαν τελικά από την Επιτροπή Οθωμανικών Κτημάτων τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 1835.  Το... "παραμύθι" συνεχίζεται με δωρεές και αγορές.
    Το 1837 ο Αλέξανδρος Καντακουζηνός δωρίζει το "Τατόϊ" και τα "Κιούρκα" στην θυγατέρα του Ελπίδα, σαν προίκα για τον γάμο της με τον Σκαρλάτο Σούτσο. (Καντακουζηνοί και Σούτσοι ήταν  γνωστές φαναριώτικες οικογένειες που έκαναν μεγάλη καριέρα στην οθωμανική αυτοκρατορία σε εξέχουσες διπλωματικές και διοικητικές θέσεις.)
    Το 1842 ο Σκαρλάτος Σούτσος  δίνει ένα σπίτι επί της οδού Πανεπιστημίου στον Γεώργιο Λεβέντη και παίρνει την έκταση Λιόπεσι-Μαχόνια, την οποία αμέσως πουλάει στην οικογένεια Χατζησπύρου (συμβόλαιο  1632/1842 του συμβολαιογράφου Κων. Πιττάρη).
    Και στο σημείο αυτό του "παραμυθιού" εμφανίζεται πάλι ένας βασιλιάς. Μόνο που είναι ένας βασιλιάς λιγάκι διαφορετικός από τον Θησέα...

Το "περιβόλι του βασιλιά"

    Ο βασιλιάς ονομάζεται Χριστιανός Γουλιέλμος Φερδινάνδος Αδόλφος Σλέβινγκ-Χολστάϊν-Γλίξμπουργκ. Και φθάνει από την Δανία στον Πειραιά στις 17 Οκτωβρίου 1863. Αναλαμβάνει, σε ηλικία 18 ετών, βασιλιάς της Ελλάδας με το όνομα Γεώργιος Α'.
    Εννέα χρόνια αργότερα ο βασιλιάς Γεώργιος Α' αρχίζει τις αγορές. Αγοράζει το 1872 από τον αυλάρχη του Σκαρλάτο Σούτσο το "Τατόϊ" και τα "Μαχόνια", συνολικής έκτασης 8 ζευγαριών (συμβόλαιο 24101/ 1872 του Αργ. Πέππα).
    Το 1877 το υπουργείο Οικονομικών παραχωρεί στον βασιλιά το δάσος "Μπάφι", έκτασης 15.000 στρεμμάτων (παραχωρητήρια 213/22-2-1887 και 214/12-1877)
    Το 1891 ο Δημήτριος Σούτσος (γυιός του Σκαρλάτου και της Ελπίδας Σούτσου) πουλάει τα 13 ζευγάρια στα Κιούρκα στον Ανδρέα Συγγρό, έναντι 180.000 δραχμών (συμβόλαια  842/1891 και 862/1891 του Κων. Μηλιώτη).
    Αμέσως μετά ο Ανδρέας Συγγρός πουλάει στον βασιλιά Γεώργιο Α' μία απροσδιόριστη έκταση στα Κιούρκα έναντι... 110.000 δραχμών (συμβόλαιο 55489/1891 του Ηλία Γλυκοφρύδη).  Δηλαδή ο Συγγρός αγόρασε 1.300 το πολύ στρέμματα (13 ζευγάρια)  στα Κιούρκα και, χάνοντας... 70.000 δραχμές, πούλησε στον βασιλιά... 11.000 στρέμματα!
    Το 1898 ο βασιλιάς πουλάει στην οικογένεια Χατζησπύρου 1.000 στρέμματα (συμβόλαιο  87053/1892 του Ηλία Γλυκοφρύδη).
    Ετσι,  η αυγή του 20ού αιώνα βρίσκει τον βασιλιά Γεώργιο Α' να κατέχει ένα δασόκτημα, έκτασης περίπου 48.000 στρεμμάτων, που από τον αρχικό πυρήνα του ονομάστηκε "Κτήμα Τατοίου".
    Ο βασιλιάς Γεώργιος Α' μετέτρεψε τον πυρήνα του κτήματος (1.060 στρέμματα) σε ένα πρότυπο για την εποχή εκείνη αγροτοτουριστικό κέντρο. Την διαμόρφωση των εγκαταστάσεων  ανέλαβαν Δανοί γεωπόνοι και κηποτέχνες.
    Διαμορφώθηκε ένα καταπληκτικό περιβόλι με κήπους, ανθώνες, ελαιώνες και αμπέλια. Φυτεύτηκαν καρυδιές, μηλιές και καστανιές (οι μοναδικές που υπάρχουν και σήμερα στην Αττική). Χτίστηκαν βουστάσια, στάβλοι, ορνιθώνες, ποιμνιοστάσια και αμαξοστάσια. Τα κρασιά, τα οπωρικά, τα αβγά, το γάλα, τα τυριά και το βούτυρο από το "περιβόλι του βασιλιά" ήταν περιζήτητα τότε από τις πλούσιες αθηναϊκές οικογένειες.

Οι αναμνήσεις της πριγκίπισσας Μαρίας

Για την εποχή εκείνη, η πριγκίπισσα Μαρία που παντρεύτηκε τον ναυάρχο Περ. Ιωαννίδη, γράφει στις αναμνήσεις της:
"Τα καλοκαίρια τα περνούσαμε σ΄ένα όμορφο θέρετρο, το Τατόϊ, 14 χιλιόμετρα έξω από την Αθήνα που είχε αγοράσει ο πατέρας το 1871 από την οικογένεια Σούτσου. Το Τατόϊ, η αρχαία Δεκέλεια, ήταν φρούριο των Σπαρτιατών εναντίον των Αθηναίων και σώζονται ακόμη ίχνη των παλαιών τειχών. Στην αρχή οι γονείς μου έμεναν στο παλιό σπίτι, που ήταν αρκετά πρωτόγονο, αληθινό χωριατόσπιτο. Είναι θαύμα πως κατάφερναν να μένουν όλοι στο μικρό αυτό σπίτι, με 4 παιδιά..."
Και συνεχίζει:
"Οσο μεγάλωνε η οικογένεια, χρειάστηκε να χτιστεί ένα σπίτι μεγαλύτερο, που να την χωράει.  Στο Τατόϊ το πρωϊνό σερβιριζόταν στο περιβόλι, σ΄ έναν εξώστη πάνω από τη λίμνη, με κισσούς, τριάνταφυλλα και αγιόκλημα σε βέργες σιδερένιες. Μερικά σκαλοπάτια από την εκκλησία έφθαναν στο μέρος όπου παίζαμε κατά τα διαλείμματα των μαθηματων μας. Ηταν κάτω από θαυμάσια έλατα.
Πηγαίναμε ιππασία σ΄ όλο το κτήμα με τον πατέρα ή περίπατο στις ράχες και στις ρεματιές. Το καμάρι του πατέρα ήταν οι ελβετικές αγελάδες του κτήματος. Τα τρία μεγάλα αδέλφια μου και η αδελφή μου είχαν αμαξάκια που τα σέρναν γαϊδουράκια κι ετρέχαμε παντού με κίνδυνο ζωής."

Το ανάκτορο

    Την άνοιξη του 1886 άρχισε να χτίζεται και το θερινό ανάκτορο της βασιλικής οικογένειας, υπό της επίβλεψη της βασίλισσας Ολγας που ήταν Ρωσίδα. Τα σχέδια του ανακτόρου εκπονήθηκαν από Ρώσο αρχιτέκτονα και είχαν σαν πρότυπο την τσαρική έπαυλη του Πέτερχοφ στην Βαλτική Θάλασσα.
    Σχεδόν ταυτόχρονα, ο βασιλιάς έχτισε προς την μεριά της Βαρυμπόμπης κι ένα ξενοδοχείο πάνω σε ελβετικά πρότυπα, που είχε βέβαια πελάτες την υψηλή κοινωνία της πρωτεύουσας. Από την εποχή εκείνη η Βαρυμπόμπη απέκτησε την φήμη του πολυτελέστερου θέρετρου της Αθήνας.  Μία φήμη που διατήρησε μέχρι την δεκαετία του '70, οπότε κατακλύστηκε κι αυτή από τα αυθαίρετα.
    Στο "περιβόλι του βασιλιά" κατασκευάστηκε ακόμα ένα πλήρες δίκτυο αμαξιτών και δασικών δρόμων. Είναι χαρακτηριστικό ότι όλες οι γέφυρες και τα αντερείσματα έγιναν από πελεκητή μαρμαρόπετρα και διατηρούνται σε άριστη κατάσταση μέχρι τις μέρες μας.
    Χτίστηκαν ακόμα το ανάκτορο του διαδόχου και άλλα παλατάκια για τα μέλη της βασιλικής οικογενείας ή τους υψηλούς φιλοξενούμενους. Είναι τα "παραμυθένια σπιτάκια" που θαυμάζουν σήμερα όσοι χάνονται στο πυκνό δάσος του Τατοίου και μπαίνουν τυχαία στο "βασιλικό κτήμα".
    Ο βασιλιάς Γεώργιος Α' δολοφονήθηκε το 1916 στην Θεσσαλονίκη. Τάφηκε ανάμεσα στα απομεινάρια του φρουρίου της αρχαίας Δεκέλειας, στον λόφο του Παλαιόκαστρου, που διαμορφώθηκε σε νεκροταφείο της βασιλικής οικογένειας.  Το μνήμα του είναι ένας απλός μαρμάρινος τάφος με την ακόλουθη επιγραφή:
    "ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α', ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, WILHELM PRINDS TIL DANMARK. Γεν. 12/24 Δεκεμβρίου 1845 εν Κοπενχάγη. Απ. 5/11 Μαρτίου 1913 εν Θεσσαλονίκη. Επεσεν υπέρ πατρίδος. Γίνου άχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανον της ζωής."
    Ο βασιλιάς Γεώργιος Α' δεν έζησε για να δει την φοβερή καταστροφή του περιβολιού του...

Η καταστροφή

     Αθήνα, 30 Ιουνίου 1916. Λίγο έξω από το μικρό χωριό της Κηφισιάς ξεσπάει πυρκαγιά. Η ξηρασία και τα μελτέμια του καλοκαιριού φουντώνουν τις φλόγες. Με ασύλληπτη ταχύτητα η φωτιά επεκτείνεται στα πυκνά πευκοδάση της περιοχής και παίρνει δρόμο για την Πάρνηθα.
     Η φωτιά φτάνει στο Τατόϊ. Το "περιβόλι του βασιλιά" κι όλα τα "παραμυθένια σπιτάκια" που βρίσκονται χωμένα μέσα στο δάσος καίγονται. Ανάμεσά τους το ανάκτορο του διαδόχου Κωνσταντίνου και το "μουσείον Γεωργίου Α'" με τα ευρήματα της αρχαίας Δεκέλειας.
    Στην προσπάθειά τους να σώσουν από τις φλόγες το ανάκτορο του διαδόχου Κωνσταντίνου απανθρακώνονται 3 αξιωματικοί και 17 άντρες της φρουράς.
    "Το περικαλλέστατον και κατάσκιον Τατόϊ δεν υπάρχει πλέον παρά ως γεωγραφική ονομασία", έγραψαν οι εφημερίδες της εποχής γι' αυτή την φοβερή  καταστροφή.
    Βέβαια, το "περιβόλι του βασιλιά" ξαναγεννήθηκε. Και η γέννηση αυτή είχε απογόνους μέχρι τις δικές μας μέρες. Οπως  η...

Η Μαίρη και ο Μπέμπης

    Το Κτήμα Τατοίου ξαναβρήκε γρήγορα την παλιά του εικόνα. Ξαναχτίστηκαν όσα κτίρια είχαν καταστραφεί από την φωτιά. Και χτίστηκαν κι άλλα για να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες σε υπηρετικό προσωπικό και φρουρά του νέου βασιλιά Κωνσταντίνου Α'.
    Οι δενδρώνες, οι κήποι και οι δενδροστοιχίες με τις καστανιές ξαναφυτεύτηκαν. Οπου η φυσική αναγέννηση του δάσους αποδείχτηκε προβληματική, έγινε τεχνητή αναδάσωση. Και φυσικά οι εγκαταστάσεις του πρότυπου αγροκτήματος άρχισαν και πάλι να παράγουν εκλεκτά γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα.
    Ας έλθουμε για λίγο στην εποχή μας. Το 1973, όταν η δικτατορία απαλλοτρίωσε την βασιλική περιουσία, έκανε και μία απογραφή της κινητής και ακίνητης περιουσίας που υπήρχε (και) στο Τατόϊ.
    Από το πρότυπο αγρόκτημα που λειτουργούσε (και ως ένα βαθμό λειτουργεί και σήμερα) καταγράφτηκαν και τα εξής:    
    *  400 στρέμματα καλλιεργήσιμοι αγροί. 288 στρέμματα για βοσκή αγελάδων και αγρανάπαυση. 300 στρέμματα ελαιώνες. 55 στρέμματα οπωρώνες. 22 στρέμματα αμπέλια.
    *  Βουστάσιο, χοιροστάσιο, πτηνοτροφείο, μελισσοκομείο, οινοποιείο, ποιμνιοστάσιο, γαλακτομείο και ελαιουργείο. Αμαξοστάσιο. Κι ένα ελικοδρόμιο.
    *  Στο οινοποιείο υπήρχαν 5.780 λίτρα λευκού κρασιού, 4.717 λίτρα ερυθρού κρασιού, 2.630 λίτρα ξύδι και 2.930..."κεναί φιάλαι".
    *   Καταμετρήθηκαν  130 αγελάδες, 190 γουρούνια, 173 πρόβατα, 29 κουνέλια,  41 όρνιθες,  9 άλογα, 5 πουλάρια, 4 σκυριανά αλογάκια, 5 σκυριανά πουλάρια, 3  γαϊδούρια και 1 σκύλος.
    Γνωρίζουμε και τα ονόματα των ζώων. Για παράδειγμα τα 3 γαϊδούρια λεγόντουσαν...  Μπέμπης, Μαίρη και Τάκης.  Δυστυχώς, δεν γνωρίζουμε αν ο νονός τους ήταν ο τέως βασιλιάς ή το υπηρετικό προσωπικό...
    Οπως δεν γνωρίζουμε τι έχουν γίνει τα αρχαία, που κατά καιρούς βρέθηκαν στο "βασιλικό κτήμα", δηλαδή στον χώρο της αρχαίας Δεκέλειας.

Ο ποιητής Σοφοκλής

    Στην διάρκεια των έργων που έχουν γίνει κατά καιρούς από την βασιλική οικογένεια στο Τατόϊ, βρέθηκε ένα πλήθος στοιχείων από την αρχαία Δεκέλεια. Αγαλματίδια, πήλινα, επιτύμβιες επιγραφές Δεκελέων και ψηφίσματα. Το σπουδαιότερο εύρημα θεωρείται το επιτύμβιο "ψήφισμα των Δημοτιωνιδών".
    Το ψήφισμα χρονολογείται στο 396-395 π.Χ. Αναφέρεται ο "Δεκελιών οίκος", ο οποίος είχε εξέχουσα θέση στην φρατρία των Δημοτιωνιδών και ήταν ιδιαίτερα σεβαστός από τους αρχαίους Αθηναίους. 'Οπως φαίνεται από τους στίχους 33 και 42 του ψηφίσματος, ήταν επιφορτισμένος με την τήρηση των πατρίων και των παραδόσεων.
    Τα σχετικά με τις αρχαιότητες που βρέθηκαν στο "βασιλικό κτήμα" τα γνωρίζουμε από μία μελέτη του Θ. Αρβανιτόπουλου με τίτλο "Δεκέλεια". Δεν γνωρίζουμε όμως που βρίσκονται σήμερα τα ευρήματα από την αρχαία Δεκέλεια.
    Μέχρι τις αρχές του αιώνα μας βρίσκονταν σ' ένα αρχαιολογικό περίπτερο που είχε ανεγερθεί στο Κτήμα Τατοίου και του είχαν δώσει το όνομα "Μουσείον Γεωργίου Α' ".  Το περίπτερο αυτό κάηκε από την πυρκαγιά του 1916.
    Το 1959 η βασιλική οικογένεια ανακοίνωσε ότι οι πριγκίπισσες Σοφία (σήμερα βασίλισσα της Ισπανίας) και Ειρήνη θα συγκέντρωναν τα αρχαία που υπήρχαν στο "Μουσείον Γεωργίου Α' " και όσες άλλες είχαν βρεθεί στο μεταξύ για να αποτελέσουν το "Αρχαιολογικόν Περίπτερον της Δεκελείας".
    Διάφορες πληροφορίες αναφέρουν, ότι οι επιγραφές που βρέθηκαν μετά το 1916 ήταν "εξαιρέτου τοπογραφικής σημασίας". Που βρίσκονται; Δεν γνωρίζουμε.
    Οπως δεν γνωρίζουμε, αν ανάμεσα στις αρχαιότητες που έχουν βρεθεί στο Κτήμα Τατοίου είναι και ο τάφος του Σοφοκλή!
    Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, όταν πέθανε ο μεγάλος τραγικός ποιητής το 406 π.Χ., οι συγγενείς του ήθελαν να τον θάψουν στον οικογενειακό του τάφο, που βρίσκονταν στην Δεκέλεια σε απόσταση 11 σταδίων έξω από τα τείχη της Αθήνας. Οι Σπαρτιάτες, οχυρωμένοι από το 413 στο οχυρό της Δεκέλειας, πολιορκούσαν την Αθήνα και δεν επέτρεπαν την ταφή.
    Ο Λύσανδρος, αρχηγός των Σπαρτιατών, είδε δύο φορές στο όνειρό του τον Διόνυσο να τον παρακινεί να διευκολύνει την ταφή. Τελικά, μετά το δεύτερο όνειρο ο Λύσανδρος "πυνθανόμενος παρά των φυγάδων, τις είη ο τελευτήσας, κήρυκας πέμψας, εδίδου θάπτειν τον άνδρα".
    Αλλά ας επανέλθουμε στην συνέχεια του... "παραμυθιού" του βασιλικού Κτήματος στον 20ό αιώνα.

Οι πρόσφυγες

    Το 1924 ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α' έχει κηρυχθεί έκπτωτος. Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ο ναύαρχος Κουντουριώτης. Και η κυβέρνηση Παπαναστασίου απαλλοτριώνει  (νόμος 3213.14-8-1924) το Κτήμα Τατοίου και το παραχωρεί στο υπουργείο Γεωργίας για την ίδρυση γεωργικού σχολείου και την εφαρμογή ειδικών γεοπονικών εργασιών.
    Το 1925 παραχωρούνται 5.447 στρέμματα τους δάσους "Μπάφι" σε πρόσφυγες και δημιουργείται ο οικισμός Κρυονέρι (Μπάφι). Το 1931 αφαιρούνται από το Μπάφι 1.621 στρέμματα με απόφαση της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων.
    Το 1936 η βασιλεία αποκαθίσταται. Η βασιλική περιουσία επιστρέφεται αλλά ο βασιλιάς Γεώργιος Β' (που σημειωτέον είχε γεννηθεί στο Κτήμα Τατοίου στις 7 Ιουλίου 1890) απαιτεί νομοθετική ρύθμιση. Η κυβέρνηση Δεμερτζή ικανοποιεί την βασιλική απαίτηση με τον Αναγκαστικό Νόμο 22/22-1-1936. Φαίνεται, επίσης,  ότι ο βασιλιάς απαίτησε και πήρε οικονομική αποζημίωση για την αποκατάσταση των προσφύγων στο Μπάφι.
    Αξίζει να σημειωθεί ότι ένα επίσημο ενημερωτικό έγγραφο του υπουργείου Γεωργίας της 16-1-87 προς  τον τότε υπουργό Οικονομικών Δ. Τσοβόλα που χειριζόταν μία ρύθμιση για την βασιλική περιουσία, τονίζει ότι ο Α.Ν. του 1936 "είναι ο μόνος που έχει θεμελιώσει ιδιοκτησία στα αγορασθέντα δάση και τις δασικές εκτάσεις, διότι ουδέποτε διοικητικώς ή δικαστικώς θεμελιώθηκε κατά την έννομη τάξη δικαίωμα κυριότητος, κατοχής και νομής κατά διάφορον τρόπον".
    Τον Δεκέμβριο του 1967 ο τότε βασιλιάς Κωνσταντίνος Β' φεύγει από το ελικοδρόμιο του Τατοίου για να οργανώσει το βασιλικό αντιπραξικόπημα ενάντια στην δικτατορία. Αποτυγχάνει και κυνηγημένος "από χωρίου εις χωρίον", όπως ανακοίνωνε από το ραδιόφωνο η χούντα, φεύγει από την Ελλάδα.
    Το 1973 ο Παπαδόπουλος απαλλοτριώνει για δεύτερη φορά την βασιλική περιουσία  (Ν.Δ. 225/1973). Το Κτήμα Τατοίου περιέρχεται στο υπουργείο Γεωργίας "αποκλειστικώς διά δασικήν και γεωργικήν εκμετάλλευσιν". Ορίζεται επίσης ότι πρέπει να προσδιοριστούν "τα ιστορικά μνημεία και οι χώροι" με την ευθύνη του υπουργείου Πολιτισμού.
    Το 1974 η δικτατορία καταρρέει. Η κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Κων. Καραμανλή, στο πλαίσιο της Καταστατικής Συντακτικής Πράξεως της 1/1-8-1974 "περί αποκαταστάσεως της δημοκρατικής νομιμότητος κλπ" εκδίδει το Νομοθετικό Διάταγμα 72/25-9-1974 "περί διοικήσεως και διαχειρίσεως της περιουσίας της βασιλικής οικογενείας", στο οποίο ρητώς ορίζεται ότι οι ρυθμίσεις που περιλαμβάνει γίνονται "μέχρι του οριστικού καθορισμού της μορφής του πολιτεύματος"
    Το πολίτευμα καθορίστηκε με το δημοψήφισμα του 1975. Η βασιλεία καταργήθηκε αλλά το θέμα της βασιλικής περιουσίας παρέμεινε εκκρεμές. Μέχρι που πριν λίγες μέρες ο υπουργός Οικονομικών Γ. Παλαιοκρασσάς υπέγραψε την γνωστή ρύθμιση με τους εκπροσώπους τους τέως βασιλιά.
    Το "παραμύθι" στις μέρες μας χάλασε, έτσι όπως βρέθηκε ανάμεσα σε νόμους, αριθμούς, περίεργα αρχικά, και πολιτικές σκοπιμότητες. Γι' αυτό ας επανέλθουμε σε μυθικές, για την εποχή μας, καταστάσεις...

Και ο τελευταίος λύγκας
    
Μέχρι τις αρχές του αιώνα μας, μέσα στα πυκνά δάση του Κτήματος Τατοίου ζούσαν ελάφια, αγριογούρουνα και λύκοι. Εδώ σκοτώθηκε ο τελευταίος γνωστός λύγκας της Ελλάδας.
    Ο λύγκας είναι αιλουδοειδές και θυμίζει κάτι ανάμεσα σε μεγάλη γάτα και μικρή λεοπάρδαλη. Σήμερα στην Ευρώπη ζει μόνο σε μία μκρή προστατευμένη περιοχή της Ισπανίας. Ο τελευταίος ελληνικός λύγκας του Τατοίου ταριχεύτηκε και βρίσκεται (αν βρίσκεται κι αυτός) στο Ζωολογικό Μουσείο του Πανεπιστημίου Αθηνών.
    Φαίνεται όμως ότι επέζησαν τα ελάφια. Τα κοπάδια ελαφιών που ζουν σήμερα στην Πάρνηθα προέρχονται από το Κτήμα Τατοίου. Αλλοι επιστήμονες πιστεύουν ότι είναι οι απόγονοι των ελαφιών που είχε η βασιλική οικογένεια κι άλλοι ότι είναι κατ' ευθείαν απόγονοι των άγριων ελαφιών της Πάρνηθας.
    Ο,τι κι αν έχει συμβεί, γεγονός είναι ότι και σήμερα τα ελάφια κατεβαίνουν στο Κτήμα Τατοίου και στο γειτονικό δάσος της Αγίας Τριάδας, όπου αναπτύσσεται ο περιβόητος οικοδομικός συνεταιρισμός "Ιπποκράτειος Πολιτεία".
    'Αλλα μυθικά στοιχεία για την σημερινή Αθήνα σημεία, είναι οι πηγές (πλουσιότερη η "Κιθάρα"), τα ποτάμια και ο καταρράκτης του Κτήματος Τατοίου. Καταλήγουν όλα στο ρέμα της Χελιδονούς κι αποτελούν έναν καταπληκτικό βιότοπο.
    Ο καταρράκτης βρίσκεται προς την Βαρυμπόμπη, εκεί που υπάρχουν οι...  αυθαίρετες χασαποταβέρνες τύπου  "Πανόραμα" κλπ. Πέφτει από ύψος 10 μέτρων αλλά η περιοχή είναι πραγματική ζούγκλα και η φωτογράφιση του απαιτεί ορειβατικό εξοπλισμό.
    Τά δάση "Τατόϊ" και "Κιούρκα" (Αγία Τριάδα) της βορειανατολικής Πάρνηθας έχουν κι ένα άλλο παραμυθένιο σημείο. Την μοναδική φυσική λίμνη της Αττικής, που βρίσκεται λίγο βορειότερα από το Κατσιμίδι, μέσα στην... "Ιπποκράτειο Πολιτεία".
    Αυτά τα δάση της Πάρνηθας είναι ο τελευταίος πνεύμονας του Λεκανοπεδίου. Κυριολεκτούμε: Πνεύμονας. Από εκεί περνούν ή ξεκινάνε οι άνεμοι που ανανεώνουν την ατμόσφαιρα της Αθήνας. Δεν χρειάζεται να δει κανείς τις φωτογραφίες που δημοσιεύουμε για να το αντιληφθεί. Κάθε Αθηναίος αν στρέψει το κεφάλι του προς τον Βορρά (κι αν δεν τον εμποδίζει το... νέφος), μπορεί να αντικρύσει τις δασοσκέπαστες πλαγιές του  Κτήματος Τατοίου. ' Η αν προτιμάτε, της αρχαίας Δεκέλειας.
    Μια φορά κι ένα καιρό, λοιπόν, ήταν ο βασιλιάς Θησέας, η ωραία Ελένη και ο ποιητής Σοφοκλής. Πολύ αργότερα έγιναν ήρωες του παραμυθιού ο Ζαδέ Ακτισέ Εφέντης, η οικογένεια  Γλίξμπουργκ και ο  Παλαιοκρασσάς...
    Το τέλος του παραμυθιού δεν έχει γραφτεί ακόμα. Θα το γράψει σε λίγες μέρες η Βουλή των Ελλήνων.
     Τι θα διαλέξουν οι βουλευτές; Ελάφια ή "τρωκτικά"; Δάσος ή τσιμέντο; Οξυγόνο ή διοξείδιο του θείου;
    Ποιόν θα ψηφίσουν οι αντιπρόσωποι τους έθνους; Ελένη ή Ακτισέ Εφέντη; Θησέα ή Γλίξμουργκ; Σοφοκλή ή Παλαιοκρασσά;
    Ισως την απάντηση να την δίνει μία άλλη φράση, που έχει σκαλίσει στους τοιχους του "παραμυθένιου σπιτιού" μία, πολύ αντιπροσωπευτική για την εποχή μας, υπογραφή:
    "ΜΥΣΤΗΡΙΟ, ΡΕ ΠΑΙΔΑΚΙ ΜΟΥ.  Κώστας, Ορίτζιναλ 21. Βίβα!"


Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΕΝΑ το 1992



Δεν υπάρχουν σχόλια: