Τρίτη, 23 Οκτωβρίου 2007

Θαλασσοχελώνες καρέτα καρέτα (caretta caretta) Η περιπέτεια της ζωής αρχίζει από την Ζάκυνθο


Αυτό είναι ένα από τα πρώτα ρεπορτάζ (περιοδικό «Εικόνες» 1986) για τις θαλασσοχελώνες caretta caretta που δημοσιεύθηκε στον ελληνικό Τύπο.


Μια μεγάλη περιπέτεια αρχίζει αυτές τις μέρες στην Ζάκυνθο και κυρίως στις αμμουδιές του κόλπου Λαγανά. Η περιπέτεια ανήκει στην θαλάσσια χελώνα "καρέτα καρέτα (caretta caretta) που έρχεται στην Ζάκυνθο για να γεννήσει τ΄ αγβά της.

Οι παραλίες ωοτοκίας της θαλασσοχελώνας στον κόλπο του Λαγανά ανακαλύφθηκαν τυχαία από τον φυσικό Δημήτρη Μαργαριτούλη, όταν κατασκήνωσε το καλοκαίρι το 1977 σε μία έρημη εκείνη την εποχή παραλία. Οι ντόποιο γνώριζαν, φυσικά, το φαινόμενο αλλά το θεωρούσαν (και σωστά) ως αναπόσπαστο τμήμα του φυσικού περιβάλλοντος.

Από το 1977 οι θαλασσοχελώνες κι οι αμμουδιές του κόλπου Λαγανά έγιναν διάσημες σ΄ όλο τον κόσμο. Η περιοχή αναπτύχθηκε τουριστικά με ραγδαίο ρυθμό και η προστασία του βιοτόπου ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας αποτελεί σκοπό ελληνικών και διεθνών οικολογικών οργανώσεων.

Οι πρώτες θαλασσοχελώνες καταπλέουν, απ' όλη την Μεσόγειο, στις αμμουδιές του Λαγανά γύρω στις στις αρχές Ιουλίου, δηλαδή αυτές τις μέρες. Η πορεία τους, από την θάλασσα ως το σημείο που θα γεννήσουν, είναι αφάνταστα κοπιαστική.

Σέρνονται με δυσκολία πάνω στην άμμο, αφού το σώμα τους είναι προσαρμοσμένο να κολυμπάει στην θάλασσα κι όχι να βαδίζει στην στεριά. Σταματάνε συχνά για να ξεκουραστούν και βγάζουν συνεχώς υπόκωφους ήχους, που μοιάζουν με βαριές ανάσες. Το σώμα τους αφήνει πάνω στην αμμουδιά ένα βαθύ αυλάκι και είναι εμφανή τα ίχνη που αφήνουν τα πόδια - πτερύγιά τους, στην δύσκολη προσπάθεια να προχωρήσουν.

Οι θαλασσοχελώνες, όταν διαλέξουν το κατάλληλο μέρος, σκάβουν με τα πισινά πόδια ένα βαθύ λάκκο, όπου γεννούν τ΄ αβγά τους, που έχουν μέγεθος μπάλας του πιγκ-πογκ. Μέχρι τον Αύγουστο θα γεννήσουν αρκετές φορές στις αμμουδιές του Λαγανά, σε διαφορετικές φωλιές κάθε φορά και πάντοτε τη νύχτα.

Μ΄ αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται ότι από τα 400 αβγά, που θα γεννήσει συνολικά κάθε θαλασσοχελώνα στις διαφορετικές φωλιές, θα εκκολαφθούν και θα επιζήσουν τελικά τα μισά χελωνάκια.

Στη διάρκεια των προσπαθειών τους, με κολλημένη την άμμο στα μάτια τους, με την οδύνη της γέννας και με τον στεριανό αέρα να τους ξεραίνει το δέρμα, οι θαλασσοχελώνες αφήνουν να κυλήσει από τα μάτια τους ένα πηχτό και ημιδιαφανές υγρό. Είναι κάτι σαν "δάκρυα του πόνου". Τα δάκρυα μιας μάνας, η οποία δεν θα αντικρύσει ποτέ τα παιδιά της.

Τα αβγά, κάτω από την καυτή άμμο του καλοκαιριού, εκκολάπτονατι σε 55 μέρες περίπου. Από τα 400 αβγά κάθε θαλασσοχελώνας μόνο τα μισά θα δώσουν χελωνάκια. Τα άλλα μισά ή δεν θα εκκολαφθούν ή τα χελωνάκια δεν θα καταφέρουν να φθάσουν στην θάλασσα.

Τρεις ακτές σ' όλη την Μεσόγειο είναι οι κύριοι βιότοποι αναπαραγωγής της θαλασσοχελώνας. Βρίσκονται στην Ζάκυνθο, στην Κύπρο και στη νότια Τουρκία. Στην Ελλάδα έχουν παρατηρηθεί γέννες και σε μερικές ακόμα αμμουδιές της δυτική και νότιας Πελοποννήσου.

Οι τελευταίες γέννες στην Ελλάδα γίνονται περί τα τέλη Αυγούστου. Τα αβγά στις περιπτώσεις αυτές χρειάζονται λόγω της πτώσης των θερμοκρασιών γύρω στις 70 μέρες για να εκκολαφθούν.

Οταν τα μικρά σπάσουν το κέλυφος των αβγών, παραμένουν για 3-5 μέρες κάτω από την άμμο. Το μήκος τους είναι 5-6 εκατοστά και όλο αυτό το διάστημα προσπαθούν να βγούν στην επιφάνεια. Οταν το κατορθώσουν, περιμένουν να έρθει η νύχτα. Και μόλις πέσει το σκοτάδι ξεχύνονται ομαδικά προς την θάλασσα. Η φυγή τους έχει εκρηκτικό χαρακτήρα και το ένστικτο του προσανατολισμού τους προς το νερό είναι αλάνθαστο.

Φαίνεται ότι το ένστικτο αυτό έχει σχέση με την φωτεινότητα του ουρανού. Είναι γνωστό ότι ο ορίζοντας πάνω από την θάλασσα είναι φωτεινότερος στην διάρκεια της νύχτας. Ετσι εξηγείται το γεγονός ότι και οι μάνες όταν γεννάνε και τα μικρά όταν εγκαταλείπουν τις φωλιές τους, δρουν πάντοτε νύχτα και πάντοτε βρίσκουν την σωστή κατεύθυνση προς την θάλασσα.

Θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι οι θαλασσοχελώνες γεννάνε μόνο στις παραλίες όπου γεννήθηκαν, σύμφωνα με ένα άλλο παράδοξο αλλά άλάνθαστο ένστικτό τους. Γι' αυτό και γεννάνε σε ορισμένες παραλίες σ' όλο τον κόσμο, ανάμεσα στις οποίες και ο κόλπος Λαγανά στην Ζάκυνθο). Γι'αυτό και είναι απαραίτητη η πλήρης προστασία των τόπων αναπαραγωγής τους.

Αλλά ας επανέλθουμε στο μεγάλο και παράξενο ταξίδι που αρχίζουν από την Ζάκυνθο τα χελωνάκια. Μόλις μπουν στην θάλασσα ακολουθούν αμέσως και κατά έναν εντελώς ανεξήγητο τρόπο, νότια - νοτιοδυτική κατεύθυνση προς τις αφρικανικές ακτές. Οσες φορές οι επιστήμονες - ερευνητές τ' ανάγκασαν ν' αλλάξουν κατεύθυνση, τα χελωνάκια αμέσως προσανατολίστηκαν και πήραν πάλι νότια κατεύθυνση, όπως τους επέβαλε το ένστικτό τους. Ασφαλώς πρόκειται ένα ένστικτο σωτηρίας, αφού, όπως είπαμε, δεν ξεπερνούν τα 6 εκατοστά.

Που πάνε τα νεογέννητα χελωνάκια; Πως ζουν; Τι κάνουν μέχρι να ενηλικιωθούν και να επιστρέψουν πάλι στην Ζάκυνθο για να γεννήσουν;

Κανείς δεν γνωρίζει. Στις δικές μας θάλασσες έχουν παρατηρηθεί ή νεογέννητα ή ενήλικα άτομα.