Παρασκευή, 31 Αυγούστου 2007

Παρθένο Δάσος Ροδόπης: Στην απόλυτη εξουσία της φύσης



Αγριοφράουλες!

Το ξάφνιασμα είναι ακαριαίο. Η γαλήνη, οι μυρωδιές, οι διακριτικοί ήχοι, ολ' αυτά τα τόσο απλά που συγκροτούν το τόσο σύνθετο σώμα του δάσους, φέρνουν στην ψυχή ηρεμία και ησυχάζουν το πνεύμα. Κι' έτσι, όταν αντικρύζεις το καυτό κόκκινο χρώμα κι αισθάνεσαι το λεπτό άρωμα της αγριοφράουλας, το ξάφνιασμα γίνεται απόλυτο.

Αγριοφράουλες! Σ' ένα ελληνικό δάσος... Είναι απίστευτο. Αλλά και το σκηνικό μοιάζει να είναι απίστευτο. Θύμιζει παραμύθι από μακρυνές βόρειες χώρες. Κι όμως βρισκόμαστε στην Μακεδονία.

Τα πάντα γύρω μας είναι πράσινα και υγρά. Πανήψυλες οξυές, συμήδες, σορβιές, σφενδάμια κι έλατα κρύβουν τον ουρανό. Στα ξέφωτα το γρασίδι μπερδεύεται με τα χρώματα των αγριολούλουδων. Και στο βάθος ποτάμια σέρνουν το φιδίσιο κορμί τους σε λαβυρινθώδη σχήματα, αυλακώνουν βαθιά τα βουνά και μετά χάνονται μέσα στην αχλύ του ορίζοντα. Κάτι σαν όνειρο...

Τ' όνειρο αρχίζει λίγο μετά το Παρανέστι της Δράμας. Και συνεχίζεται στα 60 χιλιόμετρα χωματόδρομου που οδηγούν στο Παρθένο Δάσος της Δυτικής Ροδόπης...

Διαβολόρεμα και βιόλες

Η Ροδόπη είναι η δεύτερη σε μήκος οροσειρά της χώρας, μετά την Πίνδο. Η κορυφογραμμή της οριοθετεί τα σύνορα μας με την Βουλγαρία. Το πιο ενδιαφέρον τμήμα της είναι το δυτικό, που χωρίζεται από το ανατολικό με την κοιλάδα του Εχίνου.

Η Δυτική Ροδόπη καλύπτει το βόρειο τμήμα του νομού Δράμας. Η ψηλότερη κορυφή της είναι 1.953 μέτρα και βρίσκεται μέσα στο Παρθένο Δάσος. Η περιοχή είναι δύσβατη, με πάρα πολλές χαράδρες που σχηματίζουν ο Δεσπάτης, ο Λειμώνας, το Αρκουδόρεμα και το Διαβολόρεμα, όλοι παραπόταμοι του Νέστου.

Ενδιαφέρουσες πληροφορίες μας δίνει ο βοτανολόγος και ζωγράφος Γιώργος Σφήκας, γνωστός μελετητής των ελληνικών βουνών, στην μονογραφία του "Η χλωρίδα της Δυτικής Ροδόπης (έκδοση 1985 του Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου Δράμας).

Μέχρι το 1965 η Δυτική Ροδόπη ήταν επιτηρούμενη στρατιωτική ζώνη. Ετσι τα δάση της παρέμειναν ανέπαφα για πολλά χρόνια, χωρίς να υποστούν τις καταστροφικές επεμβάσεις του ανθρώπου. Οι δασολόγοι που την επισκέφθηκαν, μετά την άρση των περιορισμών, διαπίστωσαν ότι εκεί υπήρχαν τα ωραιότερα δάση της Ελλάδας.

Τα δάση της Ροδόπης είχαν υποστεί πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο αρκετές φθορές από τους Σαρακατσάνους βοσκούς, που είτε έβοσκαν τα κοπάδια τους το καλοκαίρι είτε έβαζαν φωτιές για να δημιουργήσουν λιβάδια. Στην διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής, οι κατακτητές υλοτόμησαν βάρβαρα την περιοχή.

Το 1945 επανήλθαν τα κοπάδια των Σαρακατσάνων αλλά το 1947, με την έκρηξη του Εμφυλίου Πολέμου και το κλείσιμο των συνόρων, πολλοί Σαρακατσάνοι εγκλωβίστηκαν σε βουλγαρικό έδαφος. Τον τελευταίο καιρό μάλιστα συζητείται ο επαναπατρισμός τους.

Στην διάρκεια του Εμφυλίου οι κάτοικοι εγκατέλειψαν τα λιγοστά χωριά της περιοχής ενώ κάηκαν και μεγάλες δασικές εκτάσεις από εμπρηστικές βόμβες. Ετσι από το 1950 και για δύο δεκαετίες η Δυτική Ροδόπη δεν αντιμετώπισε την παραμικρή ανθρώπινη πίεση και κατακλύστηκε από δάση.

Μετά το 1970 άρχισε και πάλι η εντατική εκμετάλλευση των δασών της. Ανοίχτηκαν 1.300 χιλιόμετρα δασικών δρόμων και δημιουργήθηκαν τεχνικές εγκαταστάσεις στην Ελατιά. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται ο διπλασιασμός των δρόμων.

Η ανθρώπινη επαναδραστηριοποίηση και το παράνομο κυνήγι φαίνεται ότι έχουν μειώσει σε ανησυχητικό βαθμό την πανίδα της περιοχής. Ευτυχώς δεν έχει επηρεαστεί η χλωρίδά της, που διατηρείται σε καλή κατάσταση.

* Η χλωρίδα της Ροδόπης είναι μοναδική στην Ελλάδα. Περιλαμβάνει κυρίως φυτά της Κεντρικής Βαλκανικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Η Ροδόπη έχει πολλά ενδημικά φυτά, όπως την Viola rhopeja, το Lilium rhodapaeum και το Geum rhodapaeum. 'Αλλα, όπως η Haberlea rhodopensis και ο Dianthus drenowskianus έχουν πολύ περιορισμένη εξάπλωση στη νότια Βουλγαρία, Θράκη και ανατολική Μακεδονία

* Στην Δυτική Ροδόπη βρίσκεται το μοναδικό δάσος σημύδας της Ελλάδας. Ευδοκιμούν επίσης πολλά σπάνια είδη αγριογαρύφαλλου, ανεμώνας, καμπανούλας και βιόλας ενώ υπάρχουν πολλά είδη δένδρων και φυτών που συναντιούνται μόνο σε βορειότερες χώρες. Αλλά, πάνω απ' όλα, εκεί βρίσκεται το Παρθένο Δάσος...

Εργαστήριο της φύσης

Από τα γεγονότα και τις επεμβάσεις που επηρέασαν την Δ. Ροδόπη, η περιοχή που βρίσκεται ανάμεσα στο χωριό "Πρασινάδα", τον ποταμό "Διαβολόρεμα" και την κορυφή "Ανθηρό", έμεινε σχεδόν ανέπαφη και αποτελεί σήμερα το Παρθένο Δάσος. Την μοναδική περιοχή της Ελλάδας όπου κυριαρχεί η απόλυτη εξουσία της φύσης.

"Παρθένα" χαρακτηρίζονται τα δάση στα οποία η βλάστηση, η μείξη και η γένεση των ειδών εξαρτώνται αποκλειστικά από φυσικούς παράγοντες. Παραμένουν, δηλαδή, ανεπηρέαστα από κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Αυτόν τον ορισμό και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία δίνει ο Παύλος Σμύρης, επίκουρος καθηγητής δασοκομίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στην έξοχη έκδοση "Ελληνικά Δάση" (κοινή έκδοση 1989 του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας και του Κοινωφελούς Ιδρύματος της ΕΤΒΑ).

Το παρθένο δάσος είναι ένα εργαστήριο της φύσης. Σ' αυτό μπορούμε να δούμε και να μελετήσουμε όλες τις λεπτές συνθέσεις και όλες τις σοφές ισορροπίες που έχει επιτύχει η φύση. Ολα όσα η ανθρώπινη ασέβεια έχει καταστρέψει και τα έχει κάνει θυσία στον βωμό της "ανάπτυξης".

Στην Μακεδονία διατηρούνται τμήματα δασών σε παρθένα κατάσταση, όπως οι συστάδες οξυάς στο "Αρκουδόρεμα" της Ροδόπης και στην "Μπλάτσα" της Αλμωπίας. Αλλά το Παρθένο Δάσος του Παρανεστίου είναι μοναδικό και θεωρείται το σημαντικότερο των χωρών της ΕΟΚ.

Bρίσκεται στο νομό Δράμας, σε υψόμετρο από 1.500 έως 1.953 μέτρα κι έχει έκταση 58.580 στρέμματα. Με απόφαση (200995/7950) του υπουργείου Γεωργίας έχει κηρυχτεί διατηρητέο μνημείο της φύσης και τελεί υπό ειδικό καθεστώς προστασίας.

Απαγορεύεται κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα και, φυσικά, η κατασκήνωση και η διανυκτέρευση. Μπορεί να το επισκεφθεί κάποιος την ημέρα, αν και θα ήταν καλό να υπάρξει πρίν συνεννόηση με το δασαρχείο Δράμας για την αναγκαία πληροφόρηση.

Πάντως, όλες οι περιοχές της Δ. Ροδόπης είναι εκπληκτικές και προσφέρουν στους επισκέπτες ανεπανάληπτες εμπειρίες. Από Δράμα μέχρι Ελατιά ο δρόμος έχει άσφαλτο. Το υπόλοιπο δίκτυο είναι χωματόδρομοι.

Ελάφια και σημύδες

Η δενδρώδης βλάστηση του Παρθένου Δάσους αποτελείται από μεικτές συστάδες οξυάς, ερυθρελάτης και ελάτης. Υπάρχουν ακόμα η τρέμουσα λεύκη, η σημύδα, η δασική πεύκη, η σορβιά, οι ιτιές, το σφενδάμι και, στο κατώτερο τμήμα του, η δρυς. Στην ποώδη βλάστησή του περιλαμβάνεται πλήθος κοινών και σπάνιων ειδών.

Στην πλουσιότατη πανίδα του Παρθένου Δάσους περιλαμβάνονται τα ελάφια, τα ζαρκάδια, τα αγριογούρουνα, τα αγριοκάτσικα, οι λύκοι, οι αρκούδες, οι δρυοκολάπτες, οι γερακαετοί, οι σταυραετοί...

Η πυκνότητα της βλάστησης κυμαίνεται από 580 έως 1.070 δένδρα στο εκτάριο. Η ηλικία αρκετών δένδρων ξεπερνάει τα 500 χρόνια! Το ύψος τους φθάνει έως 59 μέτρα για τα κωνοφόρα και έως 45 μέτρα για την οξυά. Πολλά δένδρα διατηρούν κορμό με διάμετρο μέχρι και 1,20 μέτρα.

Στο Παρθένο συνυπάρχουν όλες οι φάσεις εξέλιξης ενός δάσους, όπως αυτό συγκροτείται από δένδρα διαφορετικής ηλικίας. Δηλαδή: Η αναγέννηση, η νεαρή ηλικία, η ώριμη φάση (ή αρίστη), το γήρας (ή τελική φάση), η διάσπαση και η κηπευτή φάση.

Στην Ευρώπη υπάρχει ένας πολύ περιορισμένος αριθμός παρθένων δασών. Τα σπουδαιότερα βρίσκονται στην Πολωνία (Bialoweza), στην Αυστρία (Rotwald και Neuwald), στην Τσεχοσλοβακία (Doproc και Kubany) και στην πρώην Γιουγκοσλαβία (Perucica και Reska).

Σ' αυτά τα δάση, όμως, η υπερβολική αύξηση των ελαφιών και των ζαρκαδιών έχει διαταράξει σοβαρά την οικολογική τους ισορροπία, σημειώνει ο καθηγητής Π. Σμύρης. Αντίθετα, το Παρθένο Δάσος Παρανεστίου διατηρεί σε υψηλό βαθμό την ισορροπία του και σε συνδυασμό με τους άλλους βιότοπους της Ανατολικής Μακεδονίας αποτελεί το σημαντικότερο οικοσύστημα της Ευρώπης.

Ευρωπαϊκό πάρκο

Η σημαντικότητα της Δυτικής Ροδόπης και του Παρθένου Δάσους της είναι διεθνώς αναγνωρισμένη. Μία ευρεία επιστημονική ομάδα Γερμανών πανεπιστημιακών (δασολόγοι, οικολόγοι, βιολόγοι, ορνιθολόγοι) που έκανε ειδική έρευνα στην περιοχή, προτείνει την δημιουργία στην Ανατολική Μακεδονία του "Ευρωπαϊκού Πάρκου" με βασικό πυρήνα τα δάση (Ελατιά, Παρθένο κ.α.) της Δυτ. Ροδόπης.

Στην μελέτη επισημαίνεται: "Στην Ευρώπη λείπουν οι προστατευόμενες περιοχές άγριας φύσης, οι οποίες θα ήταν σε θέση να προσφέρουν μακροπρόθεσμα χώρους διάσωσης στην πανίδα των μεγάλων ζώων και παράλληλα να δίνουν την δυνατότητα για να συνεκτιμηθούν τα διάφορα οικοσυστήματα ως μία ολότητα."

Και τονίζεται: "Στην Βορειανατολική Ελλάδα προσφέρεται η δυνατότητα να διατηρηθεί, σε έκταση 4.000 - 5.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μία επιφάνεια τόσο πλήρους απεικόνισης της βλάστησης και της πανίδας της Ευρώπης, όσο πουθενά αλλού στην ήπειρό μας. Η δημιουργία μίας προστατευμένης περιοχής , θα δικαιολογούσε, εξ αιτίας του χαρακτήρα της, τον χαρακτηρισμό "Ευρωπαϊκό Πάρκο".

Σύμφωνα με τους Γερμανούς επιστήμονες, το "Ευρωπαϊκό Πάρκο" πρέπει να περιλαμβάνει, εκτός από την Δυτική Ροδόπη, όλα τα οικοσυστήματα του Νέστου, τις λίμνες Κερκίνη, Βιστωνίδα και Μητρικού και να εξασφαλίζεται, τουλάχιστον σε μία θέση, η διαδοχή των διαφόρων οικολογικών ζωνών από την θάλασσα μέχρι την κορυφογραμμή της Ροδόπης.

Σήμερα, απ' όλη σχεδόν την Ευρώπη, μόνο στο Παρθένο Δάσος της Μακεδονίας τα δένδρα βρίσκονται στην απόλυτη εξουσία της φύσης και πεθαίνουν από γηρατειά. Πραγματικά "πεθαίνουν όρθια" ανάμεσα σε κεραυνούς, ελάφια, βιόλες και ποταμούς. Και, φυσικά, ανάμεσα σ' αγριοφράουλες...

Δημοσιεύθηκε το 1993 στον Ελεύθερο Τύπο της Κυριακή




Δεν υπάρχουν σχόλια: