Πέμπτη, 16 Αυγούστου 2007

Από την «ωραία Σμύρνη» στη Νέα Σμύρνη...




Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΕΝΑ το 1992


Η αυγή του 20ού αιώνα έβρισκε μία Ελλάδα μικρή αλλά έναν ελληνισμό ακμαίο και δυνατό, εξαπλωμένο σ΄ όλα τα παράλια του Αιγαίου και της Μαύρης Θάλασσας.

Αγχίαλος, Σμύρνη, Φιλαδέλφεια, Μάκρη, Αρτάκη, Μουδανιά, Τραπεζούντα... Είναι τα ονόματα μερικών πόλεων, όπου ο ελληνισμός ανθούσε επί εκατοντάδες χρόνια. Σήμερα οι πόλεις αυτές και δεκάδες άλλες ακόμη, αποτελούν ανάμνηση.

Χάθηκαν με την Μικρασιατική Καταστροφή το 1922. Και μένει να τις θυμίζουν η προσθήκη "Νέα" σε εκατοντάδες οικισμούς στην Ελλάδα.
  • Νέα Αγχίαλος στον Βόλο, σε ανάμνηση της πόλης που κατάστρεψαν οι Βούλγαροι.
  • Νέα Σμύρνη και Νέα Φιλαδέλφεια στην Αθήνα.
  • Νέα Μάκρη στην Αττική.
  • Νέα Αρτάκη στην Εύβοια.
  • Νέα Μουδανιά στην Μακεδονία.
Η Μικρασιατική Καταστροφή έχει συνδεθεί συμβολικά με την πυρπόληση και την απώλεια της Σμύρνης.

Πριν 85 χρόνια η Σμύρνη ήταν ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα του ελληνισμού. Ισως το σπουδαιότερο. Από τους 375.000 κατοίκους της οι 165.000 ήταν Ελληνες έναντι 80.000 Τούρκων και μικρότερων πληθυσμών άλλων εθνοτήτων.

Το 1912 το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως υπολόγιζε σε στατιστική του ότι οι Ελληνες αποτελούσαν το 58% του πληθυσμού στην ευρύτερη περιφέρεια της Σμύρνης. Σε σύνολο 754.046 κατοίκων οι Ελληνες ήταν 449.044, έναντι 219.494 Τούρκων, 11.395 Αρμενίων, 18.130 Εβραίων και 55.568 ξένων υπηκόων.

Την ίδια περίοδο, λειτουργούσαν 437 βιομηχανικές εγκαταστάσεις ελληνικής ιδιοκτησίας έναντι μόλις 50 τουρκικών. Η ναυτιλία και το εμπόριο βρισκόταν στα χέρια των Ελλήνων. Για παράδειγμα, στο λιμάνι της Αρτάκης από τα 60 πλοία τα 59 ήταν ελληνικά.

Αξίζει να επισημανθεί ότι στην περιφέρεια Σμύρνης μετανάστευαν για να βρουν εργασία Ελληνες από την ελεύθερη Ελλάδα και άλλα μέρη. Υπήρχαν κοινότητες μεταναστών:
  • Από τα Κύθηρα στην Σμύρνη.
  • Από τη Νάξο και την Μάνη στα Βουρλά.
  • Από την Πελοπόννησο, την Ηπειρο και τα νησιά στον Κασσαμπά.
  • Από την Ρόδο και την Κω στα Μύλασα.
  • Από το Λαύριο και την Λέσβο στην Πέργαμο.
Η ακμή του ελληνισμού της περιφέρειας Σμύρνης αποδεικνύεται και από το υψηλό μορφωτικό και πολιτιστικό του επίπεδο.

Στην πόλη της Σμύρνης λειτουργούσαν:
Η περίφημη "Ευαγγελική Σχολή" με την πλουσιότερη βιβλιοθήκη (27.000 τόμοι) και αρχαιολογικό μουσείο, το μόνο στην Μικρά Ασία).
Τα λύκεια "Αρώνη" και "Γιαννίκη".
Το "Ομήρειον Παρθεναγωγείον", με νηπιαγωγείο, γυμνάσιο, σχολή δασκάλων και μαθήτριες ακόμα κι από την ελεύθερη Ελλάδα.

Το 1912 λειτουργούσαν στις 1.315 ελληνικές κοινότητες της Μικράς Ασίας 2.228 σχολεία. Στα Βουρλά, για παράδειγμα, υπήρχαν η "Αναξαγόρειος Σχολή", ένα παρθεναγωγείο, και δύο νηπιαγωγεία. Στις Κυδωνιές τρία δημοτικά σχολεία αρρένων, τρία θηλέων, ένα παρθεναγωγείο και ένα γυμνάσιο.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι λίγο μετά την απελευθέρωση της Ιωνίας, στην Σμύρνη ιδρύθηκε πανεπιστήμιο με πρώτο πρύτανη τον Κ. Καραθεοδωρή, περίφημο μαθηματικό, που ήταν τότε καθηγητής σε πανεπιστήμια της Γερμανίας.

Στην Σμύρνη κυκλοφορούσαν οι εφημερίδες "Αμάλθεια" (που είχε πρωτοεκδοθεί το 1838), "Αρμονία", "Ιωνία", "Νέα Σμύρνη" και "Πρόοδος", τα περιοδικά "Κόσμος" και "Ομηρος" και το σατυρικό έντυπο "Κόπανος".

Υπήρχαν ακόμα φιλαρμονικές, λέσχες, σύλλογοι και κοινωφελή ιδρύματα, όπως το "Ορφανοτροφείο", το "Νοσοκομείο Αγιος Χαράλαμπος", η θρησκευτική αδελφότητα "Ευσέβεια", η "Ελληνική Λέσχη", η "Λέσχη των κυνηγών".

Και, βεβαίως, δρούσαν δύο από τους παλαιότερους ελληνικούς αθλητικούς συλλόγους, ο Πανιώνιος και ο Απόλλων, που μετά την Καταστροφή μετέφεραν την έδρα τους στην Αθήνα.

Στο Αϊδίνι λειτουργούσαν η "Ελληνική Λέσχη" και η "Φιλαρμονική Εταιρεία". Στην Αρτάκη η φιλεκπαιδευτική αδελφότητα "ο Δίνδυμος".

Η τραγωδία θ' αρχίσει για τον Μικρασιατικό Ελληνισμό στα μέσα Αυγούστου του 1922 με την ήττα του ελληνικού στρατού. Στις 24 Αυγούστου θα αποχωρήσουν από τον Πάνορμο και την Αρτάκη οι τελευταίοι Ελληνες στρατιώτες.

31 Αυγούστου. Η Σμύρνη πυρπολείται από τους Τούρκους. Ο ελληνισμός της Μικράς Ασίας ξεριζώνεται. Η "ωραία Σμύρνη" δεν υπάρχει πιά. Την θέση της θα πάρει μία αθηναϊκή συνοικία, η Νέα Σμύρνη...

1 σχόλιο:

Ανώνυμος είπε...

ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΑΣ

-Γλυκέ, μαυρόντυτε, πικρέ πατέρα-
δεντρί με κούρβουλο κάθε κλωνί σου
ακόμα ποιο ακριβό θρηνείς παιδί σου;
-τη Σμύρνη-την τρανή μου θυγατέρα!

-Πατέρα φτάνει. Σκούπισε το δάκρυ.
Θεός τα παίρνει όλα και τα δίνει.
Κι αν ίσως έχασες της γης μιαν άκρη
μα της ζωής δε στέρεψεν η κρήνη.

-Δεν ήταν γης μα ολάργυρο φεγγάρι.
Χρυσάμαξα που αγγέλοι τηνε σύραν.
Κι ήταν διαμάντι και μαργαριτάρι.
Και δεν την πηρ’ ο Θεός: Τουρκοί την πήραν!
George Holiastos Γιώργης Χολιαστός