Παρασκευή, 31 Αυγούστου 2007

Παρθένο Δάσος Ροδόπης: Στην απόλυτη εξουσία της φύσης



Αγριοφράουλες!

Το ξάφνιασμα είναι ακαριαίο. Η γαλήνη, οι μυρωδιές, οι διακριτικοί ήχοι, ολ' αυτά τα τόσο απλά που συγκροτούν το τόσο σύνθετο σώμα του δάσους, φέρνουν στην ψυχή ηρεμία και ησυχάζουν το πνεύμα. Κι' έτσι, όταν αντικρύζεις το καυτό κόκκινο χρώμα κι αισθάνεσαι το λεπτό άρωμα της αγριοφράουλας, το ξάφνιασμα γίνεται απόλυτο.

Αγριοφράουλες! Σ' ένα ελληνικό δάσος... Είναι απίστευτο. Αλλά και το σκηνικό μοιάζει να είναι απίστευτο. Θύμιζει παραμύθι από μακρυνές βόρειες χώρες. Κι όμως βρισκόμαστε στην Μακεδονία.

Τα πάντα γύρω μας είναι πράσινα και υγρά. Πανήψυλες οξυές, συμήδες, σορβιές, σφενδάμια κι έλατα κρύβουν τον ουρανό. Στα ξέφωτα το γρασίδι μπερδεύεται με τα χρώματα των αγριολούλουδων. Και στο βάθος ποτάμια σέρνουν το φιδίσιο κορμί τους σε λαβυρινθώδη σχήματα, αυλακώνουν βαθιά τα βουνά και μετά χάνονται μέσα στην αχλύ του ορίζοντα. Κάτι σαν όνειρο...

Τ' όνειρο αρχίζει λίγο μετά το Παρανέστι της Δράμας. Και συνεχίζεται στα 60 χιλιόμετρα χωματόδρομου που οδηγούν στο Παρθένο Δάσος της Δυτικής Ροδόπης...

Διαβολόρεμα και βιόλες

Η Ροδόπη είναι η δεύτερη σε μήκος οροσειρά της χώρας, μετά την Πίνδο. Η κορυφογραμμή της οριοθετεί τα σύνορα μας με την Βουλγαρία. Το πιο ενδιαφέρον τμήμα της είναι το δυτικό, που χωρίζεται από το ανατολικό με την κοιλάδα του Εχίνου.

Η Δυτική Ροδόπη καλύπτει το βόρειο τμήμα του νομού Δράμας. Η ψηλότερη κορυφή της είναι 1.953 μέτρα και βρίσκεται μέσα στο Παρθένο Δάσος. Η περιοχή είναι δύσβατη, με πάρα πολλές χαράδρες που σχηματίζουν ο Δεσπάτης, ο Λειμώνας, το Αρκουδόρεμα και το Διαβολόρεμα, όλοι παραπόταμοι του Νέστου.

Ενδιαφέρουσες πληροφορίες μας δίνει ο βοτανολόγος και ζωγράφος Γιώργος Σφήκας, γνωστός μελετητής των ελληνικών βουνών, στην μονογραφία του "Η χλωρίδα της Δυτικής Ροδόπης (έκδοση 1985 του Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου Δράμας).

Μέχρι το 1965 η Δυτική Ροδόπη ήταν επιτηρούμενη στρατιωτική ζώνη. Ετσι τα δάση της παρέμειναν ανέπαφα για πολλά χρόνια, χωρίς να υποστούν τις καταστροφικές επεμβάσεις του ανθρώπου. Οι δασολόγοι που την επισκέφθηκαν, μετά την άρση των περιορισμών, διαπίστωσαν ότι εκεί υπήρχαν τα ωραιότερα δάση της Ελλάδας.

Τα δάση της Ροδόπης είχαν υποστεί πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο αρκετές φθορές από τους Σαρακατσάνους βοσκούς, που είτε έβοσκαν τα κοπάδια τους το καλοκαίρι είτε έβαζαν φωτιές για να δημιουργήσουν λιβάδια. Στην διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής, οι κατακτητές υλοτόμησαν βάρβαρα την περιοχή.

Το 1945 επανήλθαν τα κοπάδια των Σαρακατσάνων αλλά το 1947, με την έκρηξη του Εμφυλίου Πολέμου και το κλείσιμο των συνόρων, πολλοί Σαρακατσάνοι εγκλωβίστηκαν σε βουλγαρικό έδαφος. Τον τελευταίο καιρό μάλιστα συζητείται ο επαναπατρισμός τους.

Στην διάρκεια του Εμφυλίου οι κάτοικοι εγκατέλειψαν τα λιγοστά χωριά της περιοχής ενώ κάηκαν και μεγάλες δασικές εκτάσεις από εμπρηστικές βόμβες. Ετσι από το 1950 και για δύο δεκαετίες η Δυτική Ροδόπη δεν αντιμετώπισε την παραμικρή ανθρώπινη πίεση και κατακλύστηκε από δάση.

Μετά το 1970 άρχισε και πάλι η εντατική εκμετάλλευση των δασών της. Ανοίχτηκαν 1.300 χιλιόμετρα δασικών δρόμων και δημιουργήθηκαν τεχνικές εγκαταστάσεις στην Ελατιά. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται ο διπλασιασμός των δρόμων.

Η ανθρώπινη επαναδραστηριοποίηση και το παράνομο κυνήγι φαίνεται ότι έχουν μειώσει σε ανησυχητικό βαθμό την πανίδα της περιοχής. Ευτυχώς δεν έχει επηρεαστεί η χλωρίδά της, που διατηρείται σε καλή κατάσταση.

* Η χλωρίδα της Ροδόπης είναι μοναδική στην Ελλάδα. Περιλαμβάνει κυρίως φυτά της Κεντρικής Βαλκανικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Η Ροδόπη έχει πολλά ενδημικά φυτά, όπως την Viola rhopeja, το Lilium rhodapaeum και το Geum rhodapaeum. 'Αλλα, όπως η Haberlea rhodopensis και ο Dianthus drenowskianus έχουν πολύ περιορισμένη εξάπλωση στη νότια Βουλγαρία, Θράκη και ανατολική Μακεδονία

* Στην Δυτική Ροδόπη βρίσκεται το μοναδικό δάσος σημύδας της Ελλάδας. Ευδοκιμούν επίσης πολλά σπάνια είδη αγριογαρύφαλλου, ανεμώνας, καμπανούλας και βιόλας ενώ υπάρχουν πολλά είδη δένδρων και φυτών που συναντιούνται μόνο σε βορειότερες χώρες. Αλλά, πάνω απ' όλα, εκεί βρίσκεται το Παρθένο Δάσος...

Εργαστήριο της φύσης

Από τα γεγονότα και τις επεμβάσεις που επηρέασαν την Δ. Ροδόπη, η περιοχή που βρίσκεται ανάμεσα στο χωριό "Πρασινάδα", τον ποταμό "Διαβολόρεμα" και την κορυφή "Ανθηρό", έμεινε σχεδόν ανέπαφη και αποτελεί σήμερα το Παρθένο Δάσος. Την μοναδική περιοχή της Ελλάδας όπου κυριαρχεί η απόλυτη εξουσία της φύσης.

"Παρθένα" χαρακτηρίζονται τα δάση στα οποία η βλάστηση, η μείξη και η γένεση των ειδών εξαρτώνται αποκλειστικά από φυσικούς παράγοντες. Παραμένουν, δηλαδή, ανεπηρέαστα από κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Αυτόν τον ορισμό και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία δίνει ο Παύλος Σμύρης, επίκουρος καθηγητής δασοκομίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στην έξοχη έκδοση "Ελληνικά Δάση" (κοινή έκδοση 1989 του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας και του Κοινωφελούς Ιδρύματος της ΕΤΒΑ).

Το παρθένο δάσος είναι ένα εργαστήριο της φύσης. Σ' αυτό μπορούμε να δούμε και να μελετήσουμε όλες τις λεπτές συνθέσεις και όλες τις σοφές ισορροπίες που έχει επιτύχει η φύση. Ολα όσα η ανθρώπινη ασέβεια έχει καταστρέψει και τα έχει κάνει θυσία στον βωμό της "ανάπτυξης".

Στην Μακεδονία διατηρούνται τμήματα δασών σε παρθένα κατάσταση, όπως οι συστάδες οξυάς στο "Αρκουδόρεμα" της Ροδόπης και στην "Μπλάτσα" της Αλμωπίας. Αλλά το Παρθένο Δάσος του Παρανεστίου είναι μοναδικό και θεωρείται το σημαντικότερο των χωρών της ΕΟΚ.

Bρίσκεται στο νομό Δράμας, σε υψόμετρο από 1.500 έως 1.953 μέτρα κι έχει έκταση 58.580 στρέμματα. Με απόφαση (200995/7950) του υπουργείου Γεωργίας έχει κηρυχτεί διατηρητέο μνημείο της φύσης και τελεί υπό ειδικό καθεστώς προστασίας.

Απαγορεύεται κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα και, φυσικά, η κατασκήνωση και η διανυκτέρευση. Μπορεί να το επισκεφθεί κάποιος την ημέρα, αν και θα ήταν καλό να υπάρξει πρίν συνεννόηση με το δασαρχείο Δράμας για την αναγκαία πληροφόρηση.

Πάντως, όλες οι περιοχές της Δ. Ροδόπης είναι εκπληκτικές και προσφέρουν στους επισκέπτες ανεπανάληπτες εμπειρίες. Από Δράμα μέχρι Ελατιά ο δρόμος έχει άσφαλτο. Το υπόλοιπο δίκτυο είναι χωματόδρομοι.

Ελάφια και σημύδες

Η δενδρώδης βλάστηση του Παρθένου Δάσους αποτελείται από μεικτές συστάδες οξυάς, ερυθρελάτης και ελάτης. Υπάρχουν ακόμα η τρέμουσα λεύκη, η σημύδα, η δασική πεύκη, η σορβιά, οι ιτιές, το σφενδάμι και, στο κατώτερο τμήμα του, η δρυς. Στην ποώδη βλάστησή του περιλαμβάνεται πλήθος κοινών και σπάνιων ειδών.

Στην πλουσιότατη πανίδα του Παρθένου Δάσους περιλαμβάνονται τα ελάφια, τα ζαρκάδια, τα αγριογούρουνα, τα αγριοκάτσικα, οι λύκοι, οι αρκούδες, οι δρυοκολάπτες, οι γερακαετοί, οι σταυραετοί...

Η πυκνότητα της βλάστησης κυμαίνεται από 580 έως 1.070 δένδρα στο εκτάριο. Η ηλικία αρκετών δένδρων ξεπερνάει τα 500 χρόνια! Το ύψος τους φθάνει έως 59 μέτρα για τα κωνοφόρα και έως 45 μέτρα για την οξυά. Πολλά δένδρα διατηρούν κορμό με διάμετρο μέχρι και 1,20 μέτρα.

Στο Παρθένο συνυπάρχουν όλες οι φάσεις εξέλιξης ενός δάσους, όπως αυτό συγκροτείται από δένδρα διαφορετικής ηλικίας. Δηλαδή: Η αναγέννηση, η νεαρή ηλικία, η ώριμη φάση (ή αρίστη), το γήρας (ή τελική φάση), η διάσπαση και η κηπευτή φάση.

Στην Ευρώπη υπάρχει ένας πολύ περιορισμένος αριθμός παρθένων δασών. Τα σπουδαιότερα βρίσκονται στην Πολωνία (Bialoweza), στην Αυστρία (Rotwald και Neuwald), στην Τσεχοσλοβακία (Doproc και Kubany) και στην πρώην Γιουγκοσλαβία (Perucica και Reska).

Σ' αυτά τα δάση, όμως, η υπερβολική αύξηση των ελαφιών και των ζαρκαδιών έχει διαταράξει σοβαρά την οικολογική τους ισορροπία, σημειώνει ο καθηγητής Π. Σμύρης. Αντίθετα, το Παρθένο Δάσος Παρανεστίου διατηρεί σε υψηλό βαθμό την ισορροπία του και σε συνδυασμό με τους άλλους βιότοπους της Ανατολικής Μακεδονίας αποτελεί το σημαντικότερο οικοσύστημα της Ευρώπης.

Ευρωπαϊκό πάρκο

Η σημαντικότητα της Δυτικής Ροδόπης και του Παρθένου Δάσους της είναι διεθνώς αναγνωρισμένη. Μία ευρεία επιστημονική ομάδα Γερμανών πανεπιστημιακών (δασολόγοι, οικολόγοι, βιολόγοι, ορνιθολόγοι) που έκανε ειδική έρευνα στην περιοχή, προτείνει την δημιουργία στην Ανατολική Μακεδονία του "Ευρωπαϊκού Πάρκου" με βασικό πυρήνα τα δάση (Ελατιά, Παρθένο κ.α.) της Δυτ. Ροδόπης.

Στην μελέτη επισημαίνεται: "Στην Ευρώπη λείπουν οι προστατευόμενες περιοχές άγριας φύσης, οι οποίες θα ήταν σε θέση να προσφέρουν μακροπρόθεσμα χώρους διάσωσης στην πανίδα των μεγάλων ζώων και παράλληλα να δίνουν την δυνατότητα για να συνεκτιμηθούν τα διάφορα οικοσυστήματα ως μία ολότητα."

Και τονίζεται: "Στην Βορειανατολική Ελλάδα προσφέρεται η δυνατότητα να διατηρηθεί, σε έκταση 4.000 - 5.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μία επιφάνεια τόσο πλήρους απεικόνισης της βλάστησης και της πανίδας της Ευρώπης, όσο πουθενά αλλού στην ήπειρό μας. Η δημιουργία μίας προστατευμένης περιοχής , θα δικαιολογούσε, εξ αιτίας του χαρακτήρα της, τον χαρακτηρισμό "Ευρωπαϊκό Πάρκο".

Σύμφωνα με τους Γερμανούς επιστήμονες, το "Ευρωπαϊκό Πάρκο" πρέπει να περιλαμβάνει, εκτός από την Δυτική Ροδόπη, όλα τα οικοσυστήματα του Νέστου, τις λίμνες Κερκίνη, Βιστωνίδα και Μητρικού και να εξασφαλίζεται, τουλάχιστον σε μία θέση, η διαδοχή των διαφόρων οικολογικών ζωνών από την θάλασσα μέχρι την κορυφογραμμή της Ροδόπης.

Σήμερα, απ' όλη σχεδόν την Ευρώπη, μόνο στο Παρθένο Δάσος της Μακεδονίας τα δένδρα βρίσκονται στην απόλυτη εξουσία της φύσης και πεθαίνουν από γηρατειά. Πραγματικά "πεθαίνουν όρθια" ανάμεσα σε κεραυνούς, ελάφια, βιόλες και ποταμούς. Και, φυσικά, ανάμεσα σ' αγριοφράουλες...

Δημοσιεύθηκε το 1993 στον Ελεύθερο Τύπο της Κυριακή




Πέμπτη, 16 Αυγούστου 2007

Από την «ωραία Σμύρνη» στη Νέα Σμύρνη...




Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΕΝΑ το 1992


Η αυγή του 20ού αιώνα έβρισκε μία Ελλάδα μικρή αλλά έναν ελληνισμό ακμαίο και δυνατό, εξαπλωμένο σ΄ όλα τα παράλια του Αιγαίου και της Μαύρης Θάλασσας.

Αγχίαλος, Σμύρνη, Φιλαδέλφεια, Μάκρη, Αρτάκη, Μουδανιά, Τραπεζούντα... Είναι τα ονόματα μερικών πόλεων, όπου ο ελληνισμός ανθούσε επί εκατοντάδες χρόνια. Σήμερα οι πόλεις αυτές και δεκάδες άλλες ακόμη, αποτελούν ανάμνηση.

Χάθηκαν με την Μικρασιατική Καταστροφή το 1922. Και μένει να τις θυμίζουν η προσθήκη "Νέα" σε εκατοντάδες οικισμούς στην Ελλάδα.
  • Νέα Αγχίαλος στον Βόλο, σε ανάμνηση της πόλης που κατάστρεψαν οι Βούλγαροι.
  • Νέα Σμύρνη και Νέα Φιλαδέλφεια στην Αθήνα.
  • Νέα Μάκρη στην Αττική.
  • Νέα Αρτάκη στην Εύβοια.
  • Νέα Μουδανιά στην Μακεδονία.
Η Μικρασιατική Καταστροφή έχει συνδεθεί συμβολικά με την πυρπόληση και την απώλεια της Σμύρνης.

Πριν 85 χρόνια η Σμύρνη ήταν ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα του ελληνισμού. Ισως το σπουδαιότερο. Από τους 375.000 κατοίκους της οι 165.000 ήταν Ελληνες έναντι 80.000 Τούρκων και μικρότερων πληθυσμών άλλων εθνοτήτων.

Το 1912 το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως υπολόγιζε σε στατιστική του ότι οι Ελληνες αποτελούσαν το 58% του πληθυσμού στην ευρύτερη περιφέρεια της Σμύρνης. Σε σύνολο 754.046 κατοίκων οι Ελληνες ήταν 449.044, έναντι 219.494 Τούρκων, 11.395 Αρμενίων, 18.130 Εβραίων και 55.568 ξένων υπηκόων.

Την ίδια περίοδο, λειτουργούσαν 437 βιομηχανικές εγκαταστάσεις ελληνικής ιδιοκτησίας έναντι μόλις 50 τουρκικών. Η ναυτιλία και το εμπόριο βρισκόταν στα χέρια των Ελλήνων. Για παράδειγμα, στο λιμάνι της Αρτάκης από τα 60 πλοία τα 59 ήταν ελληνικά.

Αξίζει να επισημανθεί ότι στην περιφέρεια Σμύρνης μετανάστευαν για να βρουν εργασία Ελληνες από την ελεύθερη Ελλάδα και άλλα μέρη. Υπήρχαν κοινότητες μεταναστών:
  • Από τα Κύθηρα στην Σμύρνη.
  • Από τη Νάξο και την Μάνη στα Βουρλά.
  • Από την Πελοπόννησο, την Ηπειρο και τα νησιά στον Κασσαμπά.
  • Από την Ρόδο και την Κω στα Μύλασα.
  • Από το Λαύριο και την Λέσβο στην Πέργαμο.
Η ακμή του ελληνισμού της περιφέρειας Σμύρνης αποδεικνύεται και από το υψηλό μορφωτικό και πολιτιστικό του επίπεδο.

Στην πόλη της Σμύρνης λειτουργούσαν:
Η περίφημη "Ευαγγελική Σχολή" με την πλουσιότερη βιβλιοθήκη (27.000 τόμοι) και αρχαιολογικό μουσείο, το μόνο στην Μικρά Ασία).
Τα λύκεια "Αρώνη" και "Γιαννίκη".
Το "Ομήρειον Παρθεναγωγείον", με νηπιαγωγείο, γυμνάσιο, σχολή δασκάλων και μαθήτριες ακόμα κι από την ελεύθερη Ελλάδα.

Το 1912 λειτουργούσαν στις 1.315 ελληνικές κοινότητες της Μικράς Ασίας 2.228 σχολεία. Στα Βουρλά, για παράδειγμα, υπήρχαν η "Αναξαγόρειος Σχολή", ένα παρθεναγωγείο, και δύο νηπιαγωγεία. Στις Κυδωνιές τρία δημοτικά σχολεία αρρένων, τρία θηλέων, ένα παρθεναγωγείο και ένα γυμνάσιο.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι λίγο μετά την απελευθέρωση της Ιωνίας, στην Σμύρνη ιδρύθηκε πανεπιστήμιο με πρώτο πρύτανη τον Κ. Καραθεοδωρή, περίφημο μαθηματικό, που ήταν τότε καθηγητής σε πανεπιστήμια της Γερμανίας.

Στην Σμύρνη κυκλοφορούσαν οι εφημερίδες "Αμάλθεια" (που είχε πρωτοεκδοθεί το 1838), "Αρμονία", "Ιωνία", "Νέα Σμύρνη" και "Πρόοδος", τα περιοδικά "Κόσμος" και "Ομηρος" και το σατυρικό έντυπο "Κόπανος".

Υπήρχαν ακόμα φιλαρμονικές, λέσχες, σύλλογοι και κοινωφελή ιδρύματα, όπως το "Ορφανοτροφείο", το "Νοσοκομείο Αγιος Χαράλαμπος", η θρησκευτική αδελφότητα "Ευσέβεια", η "Ελληνική Λέσχη", η "Λέσχη των κυνηγών".

Και, βεβαίως, δρούσαν δύο από τους παλαιότερους ελληνικούς αθλητικούς συλλόγους, ο Πανιώνιος και ο Απόλλων, που μετά την Καταστροφή μετέφεραν την έδρα τους στην Αθήνα.

Στο Αϊδίνι λειτουργούσαν η "Ελληνική Λέσχη" και η "Φιλαρμονική Εταιρεία". Στην Αρτάκη η φιλεκπαιδευτική αδελφότητα "ο Δίνδυμος".

Η τραγωδία θ' αρχίσει για τον Μικρασιατικό Ελληνισμό στα μέσα Αυγούστου του 1922 με την ήττα του ελληνικού στρατού. Στις 24 Αυγούστου θα αποχωρήσουν από τον Πάνορμο και την Αρτάκη οι τελευταίοι Ελληνες στρατιώτες.

31 Αυγούστου. Η Σμύρνη πυρπολείται από τους Τούρκους. Ο ελληνισμός της Μικράς Ασίας ξεριζώνεται. Η "ωραία Σμύρνη" δεν υπάρχει πιά. Την θέση της θα πάρει μία αθηναϊκή συνοικία, η Νέα Σμύρνη...

Από τον Εθνικό Διχασμό στην Μικρασιατική Καταστροφή τον Αύγουστο του 1922


Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΕΝΑ το 1992


Στην δεκαετία 1910 - 1920 παίχτηκε η τύχη του ελληνισμού. Πολλά κερδήθηκαν από την αγωνιστική φλόγα του λαού και το όραμα της απελευθέρωσης των υπόδουλων Ελλήνων. Πολλά περισσότερα όμως χάθηκαν, εξ' αιτίας του Εθνικού Διχασμού και του διαχωρισμού του έθνους σε βενιζελικούς και βασιλικούς.


Με τους Βαλκανικούς Πολέμους απελευθερώθηκαν η 'Ηπειρος και ένα μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας. Σχεδόν αμέσως όμως, στα 1914, δημιουργήθηκε ένα σημαντικό πρόβλημα: Η συμμετοχή ή όχι της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.


Διαμορφώθηκαν δύο κυρίαρχες τάσεις στην εξωτερική πολιτική.


Η πρώτη ήταν η "βενιζελική", που ήθελε την χώρα στο πλευρό της Αγγλογαλικής Συμμαχίας της Αντάντ, πιστεύοντας ότι αυτή θα είναι η νικήτρια. Αγωνιζόμενη στο πλευρό των νικητών η Ελλάδα, θα έπαιίρνε το τίμημα που της αναλογούσε στη νίκη, απελευθερώνοντας κι άλλα τμήματα του υπόδουλου ελληνισμού.


Η δεύτερη τάση ήταν η "βασιλική", που πρόβλεπε νίκη των κεντρικοευρωπαϊκών αυτοκρατοριών, στο πλευρό των οποίων είχε συνταχθεί η οθωμανική αυτοκρατορία. Οι βασιλικοί ήθελαν την Ελλάδα ουδέτερη, για να μην διακινδυνεύσουν τα κεκτημένα εδάφη.
Στην βασικότατη αυτή διαφωνία, προστέθηκαν οι ιδεολογικές και πολιτικές διαφορές για την συγκρότηση και την οικονομική ανάπτυξη ενός κράτους, που μόλις είχε σχεδόν διπλασιάσει τα εδάφη του.


Το ήδη βαρύ κλίμα επιδεινώθηκε από τις πρωτοβουλίες του αυταρχικού βασιλιά Κωνσταντίνου που κρίθηκαν αντισυνταγματικές και από τις ιταμές ενέργειες και των δύο εμπολέμων συμμαχιών, που ήταν μειωτικές για ένα ανεξάρτητο κράτος.


Εθνικός Διχασμός


Η κατάληξη ήταν ο Εθνικός Διχασμός με αποτέλεσμα την διχοτόμηση των Ελλήνων σε δύο αλληλομισούμενες αντίπαλες παρατάξεις, την άσκηση δύο πολιτικών και, τελικά, την τραγωδία: Την Μικρασιατική Καταστροφή και το ξερίζωμα εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων από τις ιστορικές κοιτίδες του έθνους.


Τον Αύγουστο του 1916 σημειώθηκε το "βενιζελικό" κίνημα στην Θεσσαλονίκη, που έφερε ελληνικές δυνάμεις να πολεμάνε στο πλευρό των Συμμάχων. Επί 9 μήνες το ελληνικό κράτος ήταν διασπασμένο και με δύο κυβερνήσεις. Τον Ιούνιο του 1917 ο βασιλιάς Κωνσταντίνος απομακρύνθηκε και στην θέση του αναγορεύτηκε βασιλιάς ο γιός του Αλέξανδρος. Η προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης του Ελευθέριου Βενιζέλου εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και ανέλαβε τις τύχες του έθνους.


Το αποτέλεσμα του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου δικαίωσε την πολιτική Βενιζέλου. Οι Σύμμαχοι νίκησαν. Η Ελλάδα βρέθηκε στο πλευρό των νικητών και θα απολάμβανε τους καρπούς των αγώνων της με την ενσωμάτωση και άλλων εδαφών από την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.


Ο ελληνικός στρατός τον Μάϊο του 1919 κατέλαβε -με απόφαση των Συμμάχων- την Θράκη, την πόλη της Σμύρνης και περιοχές της δυτικής Μικράς Ασίας. Στις 28 Ιουλίου 1920, με την Συνθήκη των Σεβρών η Ελλάδα κατοχύρωσε και διπλωματικά τις επιτυχίες της.


Αμέσως όμως φαίνονται τα ολέθρια αποτελέσματα του Εθνικού Διχασμού. Στις 30 Ιουλίου 1920 δύο απότακτοι βασιλικοί αξιωματικοί προσπαθούν να δολοφονήσουν τον θριαμβευτή πρωθυπουργό Ελ. Βενιζέλο στον σταθμό της Λυών, την στιγμή που έμπαινε στο τρένο για να επιστρέψει στην Ελλάδα.


Ακριβώς την επόμενη μέρα οι βενιζελικοί δολοφονούν στην Αθήνα τον πολιτικό, διπλωμάτη και εξέχουσα φυσιογνωμία του μακεδονικού αγώνα 'Ιωνα Δραγούμη, επειδή απλώς και μόνον ήταν βασιλικός.


Ενα εξίσου τεράστιο με το πολιτικό πρόβλημα ήταν οι δομικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας. Μέχρι το 1914 η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας βρισκόταν σε προβιομηχανική - προκαπιταλιστική εποχή. Κυρίαρχο παρέμενε το πρόβλημα της σταφίδας και η Θεσσαλία, παρά τις κάποιες, απαλλοτριώσεις, ήταν χωρισμένη σε μεγάλα τσιφλίκια.


Η χώρα ήταν καθαρά αγροτική. Αγροτικές και καθυστερημένες ήταν και οι περιοχές της Μακεδονίας και της Ηπείρου, που είχαν ενσωματωθεί μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους.


Η συμμετοχή της Ελλάδας σε συνεχείς πολεμικές επιχειρήσεις μέχρι το 1918, δημιούργησε μία αξιοσημείωτη άνοδο της βιομηχανίας, που όμως δεν μπορούσε να συγκροτήσει αναπτυγμένη και δυνατή οικονομία. Και χωρίς δυνατή οικονομία (το ξέρουμε κι εμείς πολύ καλά σήμερα) δεν έχεις τίποτα. Ούτε καν εθνική αξιοπρέπεια.


Η πρώτη απογραφή βιομηχανικών μονάδων έγινε στις 20 Οκτωβρίου 1917. Σύμφωνα με τα στοιχεία, λειτουργούσαν 2.213 μονάδες με 36.124 εργάτες. Απ΄αυτές τις επιχειρήσεις μόλις οι 282 απασχολούσαν 25 ή περισσότερους εργάτες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η μεταλλουργία αντιστοιχούσε μόλις στο 0,99% της συνολικής βιομηχανικής δραστηριότητας.


Προβλήματα


Η υπανάπτυκτη οικονομία της Ελλάδας δεν μπορούσε να στηρίξει τις φοβερές αλλαγές που γίνονταν τότε στον ελληνικό κόσμο. Το αντίθετο μάλιστα.


Από το 1910 παρατηρείται μία έκρηξη της εσωτερικής μετανάστευσης. Για παράδειγμα, ο πληθυσμός της Αθήνας μέσα σε 10 χρόνια διπλασιάστηκε κι έφθασε τους 453.042 κατοίκους.
Στους μετανάστες, είχαν προστεθεί και οι πρόσφυγες. Οπως:


  • 10.000 από την περιοχή του Μοναστηρίου το 1912.
  • 70.000 από την δυτική Θράκη, που τους κατεδίωξαν οι Βούλγαροι μεταξύ 1912-14.
  • 100.000 από την ανατολική Θράκη, που τους καταδίωξαν οι Νεότουρκοι το 1914.
  • 100.000 από την δυτική Μικρά Ασία, θύματα κι αυτοί των Νεότουρκων.


Μετανάστευση και προσφυγιά είχαν δημιουργήσει οξύτατο στεγαστικό πρόβλημα. Το 1919 στην Αθήνα υπήρχε μία οικιστική μονάδα για κάθε 10 κατοίκους.


Οι πολεμικές συνθήκες και η ανεπάρκεια της οικονομίας είχαν ευνοήσει την αισχροκέρδεια, την εκτίναξη του τιμάριθμου και την έλλλειψη βασικών ειδών διατροφής. Η φτωχολογιά υποσιτιζόταν και, αρκετές φορες, πέθαινε από... ασιτία!


Κυβερνητική αλλαγή


Οι κακουχίες, η φτώχεια, οι πόλεμοι είχαν ταλαιπωρήσει το μεγαλύτερο μέρος του λαού, που αναζήτησε την αλλαγή της τύχης του στην αλλαγή της πολιτική κατάστασης.


Στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 ο πρωθυπουργός της "Ελλάδας των πέντε θαλασσών", ο Ελευθέριος Βενιζέλος, όχι απλώς έχασε τις εκλογές αλλά έπαθε πανωλεθρία. Δεν εξελέγη ούτε βουλευτής. Βέβαια, αν ο λαός ήξερε τι θα επακολουθήσει δεν θα έφερνε στην εξουσία την βασιλική παράταξη, πολλά στελέχη της οποίας είχαν φύγει στο εξωτερικό.


Αν και χαρακτηρισμένος εχθρός από τους ίδιους τους κυρίαρχους Συμμάχους, ο αυταρχικός βασιλιάς Κωνσταντίνος επανήλθε στην Ελλάδα. Ακολούθησε μεταστροφή της πολιτικής των Συμμάχων, ιδίως των Γάλλων, υπέρ της Τουρκίας όπου κυρίαρχη προσωπικότητα ήταν πια ο ηγέτης των Νεοτούρκων, ο Μουσταφά Κεμάλ.


Στο εσωτερικό άρχισε η καταδίωξη των βενιζελικών, που αντέδρασαν ιδρύοντας στην Κωνσταντινούπολη την "Εθνική Αμυνα" και εκδίδοντας στην Αθήνα μία νέα μαχητική εφημερίδα το "Ελεύθερον Βήμα, που συνεχίζει έως σήμερα την έκδοσή του (Βήμα της Κυριακής).


Η βασιλική κυβέρνηση αντικατέστησε, βεβαίως, όλα τα στελέχη στην διοίκηση και στον στρατό, συμπεριλαμβανομένων κι εκείνων στην Μικρά Ασία.


Και φυσικά, η φτωχολογιά δεν ανακουφίστηκε. Νέες κλάσεις εφέδρων κλήθηκαν στα όπλα. Και η οικονομική κατάσταση επιδεινώθηκε σε τόσο απίστευτο βαθμό, ώστε η βασιλική κυβέρνηση να καταφύγει στις 25 Μαρτίου 1922 σ΄ένα απίθανο. Εκοψε το νόμισμα στα... δύο. Το μισό το άφησε σε κυκλοφορία. Και το άλλο... μισό το μετέτρεψε σε ομόλογα του Δημοσίου, τα οποία θα εξοφλούνταν εν καιρώ.


Κατάρρευση και προσφυγιά


Υστερα απ΄όλ΄αυτά η κατάρρευση του ελληνικού στρατού στην Μικρά Ασία, που άρχισε στις 15 Αυγούστου 1922, ήρθε σαν λογική συνέπεια.


Το πρωί του Σαββάτου της 27ης Αυγούστου 1922 η προκυμαία της Σμύρνης είχε γεμίσει από χιλιάδες Ελληνες, που ήθελαν να φύγουν. Πρόσφυγες! Ηταν οι ίδιες χιλιάδες που πριν μερικούς μήνες είχαν δεχθεί με ενθουσιασμό την απελευθέρωσή τους από τον ελληνικό στρατό.


Τις επόμενες ώρες θα έρχονταν και χιλιάδες άλλοι Ελληνες από το εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Πρόσφυγες κι αυτοί. Ξεριζωμένοι από τις αρχαίες κοιτίδες του ελληνισμού.


Στα Βουρλά, όπου ζούσαν 35.000 Ελληνες (σε σύνολο 40.000 κατοίκων) ολόκληρες οικογένειες ξεκληρίστηκαν, τα σπίτια κάηκαν και οι άνδρες μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Την ίδια τύχη είχαν οι Ελληνες στην Σκάλα και στα Αλάτσατα. Οι λίγοι που επέζησαν μπήκαν σε πλοία και πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς.


Στις Κυδωνίες (Αϊβαλί) οι ελληνικές αρχές και οι χωροφυλακή έφυγαν κι εγκατέλειψαν 45.000 Ελληνες στα χέρια των Τούρκων. Οι αδάμαστοι εκείνοι Ελληνες από τις Κυδωνίες αποφάσισαν να μείνουν στα σπίτια τους κι έδιωξαν μόνον όσους είχαν υπηρετήσει στον ελληνικό στρατό και τους Αρμένιους (κοινή η τύχη μ΄αυτόν τον λαό). Τελικά ένα μέρος των Κυδωνιέων πέρασε στις 19 Σεπτεμβρίου με 2 ελληνικά ατμόπλοια υπό αμερικανική σημαία στην Λέσβο. Οι υπόλοιποι εξοντώθηκαν.


Στις 29 Αυγούστου οι Τούρκοι μπήκαν στο Αϊβαλί. Οι άνδρες συνελήφθησαν. Κατά την μεταφορά τους σε στρατόπεδο συγκέντρωσης δολοφονήθηκαν στην χαράδρα Μουσούλ Δαγ ή στην θέση Ταμ Αλή. Οι δολοφονηθέντες ξεπέρασαν τις 4.000.


Στα Μοσχονήσια 6.000 περίπου Ελληνες δολοφονήθηκαν Ανάμεσα τους και ο μητροπολίτης Αμβρόσιος. Οσοι δεν σφιαγιάστηκαν μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδο συγκεντρωσης.


Στην Προποντίδα οι πρόσφυγες άρχισαν να μαζεύονται από τις 13 Αυγούστου στα Μουδανιά, στην Κίο, στην Κύζικο και στην Πάνορμο με μοναδικό σκοπό να βρουν πλοίο για την Θράκη ή την άλλη Ελλάδα. Στις 19 Αυγούστου προστέθηκαν στους προηγούμενους και οι καταδιωκόμενοι Ελληνες από το Εσκί Σεχίρ. Στις 28 Αυγούστου ήρθαν και οι πρόσφυγες από την Προύσα.


Ο αριθμός των προσφυγων που συγκεντρώθηκε μόνο στα Μουδανιά ξεπερνούσε τις 25.000. Στις ακτές του Μαρμαρά οι πρόσφυγες έφθαναν τους 60.000.


Οι σφαγές συνεχίζονται


Από τους πρόσφυγες της βορειοδυτικής Μικράς Ασίας σώθηκαν πολλοί. Πολλοί όμως ήταν κι αυτοί που μαρτύρησαν από τους Τούρκους. Στην περιφέρεια του Μπαλίκ Κεσέρ οι Τούρκοι συγκέντρωσαν στις 6 Σεπτεμβρίου τους Ελληνες στις πλατείες και τους έσφαξαν. Στο Σίνδιργε σφάχτηκαν 3.000. Στην Μπάλια δολοφονήθηκαν πάνω από 1.000.


Οι Πόντιοι πρόσφυγες που κατέφυγαν στην Ελλάδα ξεπέρασαν τις 400.000.


Υπολογίζεται ότι στην περιφέρεια της μητρόπολης Κυζίκου σφάχτηκαν τουλάχιστον 17.000 Ελληνες. Στην περιοχή της επαρχίας Δαρδανελλίων κατακρεουργήθηκαν πάνω από 4.500.


Από την ανατολική Θράκη (Σηλυβρία, Ηράκλεια, Ραιδεστός, Σαράντα Εκκλησιές, κλπ) οι πρόσφυγες ξεπέρασαν τους 160.000. Οι 25.000 Ελληνες της Καλλίπολης και οι Ελληνες του νομού Κωνσταντινουπόλεως έφυγαν το 1924, με την ανταλλαγή των πληθυσμών.


Στην Πόλη παρέμεινε ένα μέρος των Ελλήνων, προστατευμένο μάλιστα από διεθνείς συνθήκες. Ο αφανισμός τους άρχισε στις 4 Σεπτεμβρίου 1955 με τις πυρπολήσεις και τις δολοφονίες του τουρκικού όχλου και ολοκληρώθηκε στις μέρες μας με την συστηματική καταδίωξη τους από τις τουρκικές κυβερνήσεις.


Την Τετάρτη 31 Αυγούστου 1922 οι Τούρκοι πυρπόλησαν τις ελληνικές συνοικίες της Σμύρνης. Είχε προηγηθεί τη νύχτα η ισοπέδωση της αρμενικής συνοικίας και η σφαγή των κατοίκων της.


Οι Τούρκοι επιδόθηκαν σε γενική λεηλασία και σφαγή στην Σμύρνη και στα προάστιά της Κορδελιό, Μπουτζά, Κουκλουτζά, Μερσινλί, Μπουρνόβα.


Ιδού κι ένα μέτρο των τουρκικών φρικαλεοτήτων. Από τους 459 ιερείς της επαρχίας Σμύρνης, σφαγιάστηκαν οι 347. Ο μητροπολίτης Χρυσόστομος κακοποιήθηκε φριχτά από τον όχλο και τελικά τον λυπήθηκε ένας Τουρκοκρητικός και τον πυροβόλησε για να τελειώσει το μαρτύριό του. Ο Κυδωνιών Γρηγόριος τάφηκε ζωντανός. Ο αρχιερατικός επίτροπος του Μουτζά Αρχαντζικάκης σουβλίστηκε. Και ο κατάλογος δεν έχει τελειωμό.


Πάνω από 150.000 Ελληνες της Σμύρνης οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στην πορεία, 3.000 απ΄αυτούς δολοφονήθηκαν στο Μπουνάρμπασι και άλλοι 1.000 σφάχτηκαν στ' ανατολικά του Μπουρνόβα.


Από του 8.000 Ελληνες που εκτοπίστηκαν στην Κιουτάχεια, μόνον οι μισοί επέζησαν. Γενικά, από τους αιχμάλωτους της Σμύρνης υπολογίζεται ότι διασώθηκαν και ήρθαν στην Ελλάδα 15.000, δηλαδή μόλις το ένα δέκατο.


Τι σημαίνει η Μικρασιατική Καταστροφή; Οτι οι Ελληνες, που ζούσαν στην Μικρά Ασία, τον Πόντο και την ανατολική Θράκη εδώ και 2.500 τουλάχιστον χρόνια έχασαν τις πατρογονικές τους εστίες μέσα σε λίγες μέρες.


Από τα 2,5 εκατομμύρια των Ελλήνων αυτών των περιοχών δεν έμεινε ούτε ένας στις αρχαίες κοιτίδες του ελληνισμού. Απ' αυτούς οι 600.000 (κατά μέτριους υπολογισμούς) εξοντώθηκαν, δολοφονήθηκαν ή σφάχτηκαν από τους Τούρκους.


Στις 11/24 Σεπτεμβρίου 1922 τριμελής επαναστατική επιτροπή από τους συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα, συνταγματάρχη Παν. Γαρδίκα και αντισυνταγνατάρχη Παν. Κοιμήση κατάργησε τις στρατιωτικές και πολιτικές αρχές της Χίου. Το κίνημα επεκτάθηκε στην Λέσβο. Αμέσως προσχώρησε και ο στόλος.


Στις 14/27 Σεπτεμβρίου ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ανακοίνωσε ότι παραιτείται υπέρ του διαδόχου. Η επανάσταση της "Δημοκρατικής Αμυνας" είχε επικρατήσει. Δέχτηκε τους πρόσφυγες, οργάνωσε την μεταφορά και την περίθαλψή τους και ανασυγκρότησε τον ελληνικό στρατό. Το 1923 ο Βενιζέλος με την Συνθήκη της Λωζάνης πέτυχε ειρήνη Ελλάδας και Τουρκίας με ικανοποιητικούς για την τότε κατάσταση όρους.


Ο ελληνισμός που ήταν απλωμένος σε μία ευρεία περιοχή της ανατολικής Μεσογείου, συρρικνώθηκε στα όρια του ελληνικού κράτους.


Τα γεγονότα από το 1918 μέχρι το 1922


1918
30 Oκτωβρίου. Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος λήγει για τους Τούρκους. Παραδίδονται στους συμμάχους, υπογράφοντας την ανακωχή στο πλοίο "Αγαμέμνων" που είναι αγκυροβολημένο στο κόλπο Μούδρου στην Λήμνο.
14 Νοεμβρίου. Το θωρηκτό "Αβέρωφ", συνοδευόμενο από τα αντιτορπιλικά "Πάνθηρ" και "Αετός" καταπλέει στον Βόσπορο. Η γαλανόλευκη κυματίζει στην Κωνσταντινούπολη. Οι Ελληνες της Πόλης ακούνε για πρώτη φορά τον εθνικό μας ύμνο από την φιλαρμονική του στόλου.


1919


10 Ιανουαρίου. Σε υπόμνημά του προς την Διασκεψη της Ειρήνης των νικητών συμμάχων, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος ζητάει να αποδοθούν στην Ελλάδα η Βόρειος 'Ηπειρος, η Θράκη, η Μικρά Ασία, η Δωδεκάνησος και η Κύπρος, επισημαίνοντας ότι το 55% των Ελλήνων ζει εκτός του ελληνικού κράτους.
8 Ιανουαρίου. Αρχίζει στο Παρίσι η Διάσκεψη των Βερσαλιών.
30 Απριλίου. Οι σύμμαχοι αποφασίσουν την αποστολή ελληνικού στρατού στην Σμύρνη για να επιβάλει την τάξη και να προστατεύσει τους χριστιανικούς πληθυσμούς.
1 Μαίου. Η ναυαρχίδα του στόλου, το καταδρομικό "Γ.Αβέρωφ", καταπλέει στο λιμάνι της Σμύρνης.
2 Μαίου. Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος τηλεγραφεί από το Παρίσι: "Ταύτην την στιγμήν το Ανώτατον Συμβούλιον της Διασκέψεως με πληροφορεί ότι απεφάσισεν όπως ελληνική στρατιωτική δύναμις αναχωρήσει αμέσως εις Σμύρνην. Η απόφασις ελήφθη παμψηφεί. Ζήτω το 'Εθνος."
3 Μαίου. Συνεχίζεται η αποβίβαση στην Σμύρνη του ελληνικού σώματος κατοχής.
4 Μαίου. Ο ελληνικός στρατός καταλαμβάνει τα Βουρλά.
9 Μαίου. Ο στρατός μας στο Νυμφαίο και στην Μαινεμένη.
12 Μαίου. Ο στρατός μας στον Κασαμπά και στην Μαγνησία.
14 Μαίου. Ο στρατός μας στο Αϊδίνιο.
19 Μαίου. Ο Μουσταφά Κεμάλ ιδρύει στην Αγκυρα το Τουρκικό Εθνικιστικό Κογκρέσο και καταγγέλει τον διαμελισμό της οθωμανικής αυτοκρατορίας που αποφασίστηκε στις Βερσαλίες.
30 Μαίου. Ο στρατός μας στην Πέργαμο.
15-17 Ιουνίου. Οι Τούρκοι σφάζουν 1.000 κατοίκους στο Αϊδίνιο.
28 Ιουνίου. Φθάνει στην Σμύρνη ο αρχιστράτηγος Λεωνίδας Παρασκευόπουλος.


1920


31 Μαρτίου. Ο Κεμάλ κηρύσσει έκπτωτο τον σουλτάνο Μεχμέτ. Σχηματίζει στην 'Αγκυρα κυβέρνηση.
16 Μαίου. Ο ελληνικός στρατός καταλαμβάνει το Διδυμότειχο και το Σουφλί στην Δυτ. Θράκη.
9 Ιουνίου. Ο ελληνικός στρατός αρχίζει επιχειρήσεις στην Μικρά Ασία.
15 Ιουνίου. Ο στρατός μας διαβαίνει τον Εβρο και αρχίζει την προέλασή του στην Ανατολική Θράκη. Ο Κεμάλ στην Αγκυρα κηρύσσει τον στρτιωτικό νόμο και η κυβέρνησή του εγκρίνει ψήφισμα για μάχη μέχρις εσχάτων.
17 Ιουνίου. Καταλαμβάνονται η Κερασούντα, το Πάνορμο και η Αρτάκη.
25 Ιουνίου. Καταλαμβάνονται η Προύσα και η Φιλαδέλφεια.
13 Ιουλίου. Ο ελληνικός στρατός μπαίνει στην Ανδριανούπολη.
28 Ιουλίου. Υπογράφεται η συνθήκη των Σεβρών, βάσει της οποίας περιέρχονται στο ελληνικό κράτος η Δυτική Θράκη, η Δωδεκάνησος και η Σμύρνη με την ευρύτερη περιοχή της.
30 Ιουλίου. Δολοφονική απόπειρα δύο βασιλικών απότακτων ακιωματικών εναντίον του πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου στον σταθμό της Λυών.
31 Ιουλίου. Δολοφονείται από βενιζελικούς ο 'Ιωνας Δραγούμης, που έπαιξε σπουδαίο ρόλο μαζί με τον γαμπρό του Παύλο Μελά στον Μακεδονικό Αγώνα.
14 Αυγούστου. Αρχίζουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αμβέρσας στο Βέλγιο, ύστερα από διακοπή 8 χρόνων λόγω του πολέμου. Για πρώτη φορά απαγγέλεται ο ολυμπιακός όρκος και υψώνεται η ολυμπιακή σημαία με τους 5 κύκλους.
11 Σεπτεμβρίου. Προκηρύσσονται εκλογές για την 1η Οκτωβρίου.
13 Οκτωβρίου. Πεθαίνει ο βασιλιάς Αλέξανδρος.
1 Νοεμβρίου. Μεγάλη ήττα του Βενιζέλου. Δεν εκλέγεται ούτε βουλευτής. Νέος πρωθυπουργός ο Δημήτριος Ράλλης.
22 Νοεμβρίου. Σε δημοψήφισμα το 98% του λαού τάσστεαι υπέρ της επανόδου του βασιλιά Κωνσταντίνου Α'.
6 Δεκεμβρίου. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α' και πάλι στην Ελλάδα.


1921


7 Μαρτίου. Επιδεινώνονται οι σχέσεις με την Τουρκία του Κεμάλ. Στην Ελλάδα προσκαλούνται στα όπλα οι έφεδροι των κλάσεων 1913, 1914 και 1915.
14 Μαρτίου. Ο ελληνικός στρατός καταλαμβάνει το Αφιόν Καραχισάρ.
26 Μαρτίου. Νέος πρωθυπουργός ο Δημήτριος Γούναρης.
28 Μαρτίου. Συνεχίζονται οι συγκρούσεις με τους κεμαλικούς στην γραμμή Εσκί Σεχίρ - Αφιόν Καραχισάρ. Προσακαλούνται στα όπλα οι Ελληνες της Μικράς Ασίας των κλάσεων 1915 έως 1921.
16 Απριλίου. Στην Σμύρνη ο πρωθυπουργός Δ. Γούναρης για να εξετάσει επί τόπου την κατάσταση.
30 Μαίου. Στην Σμύρνη ο βασιλιάς Κωνσταντίνος.
8 Ιουνίου. Ο Κεμάλ αποκλείει κάθε συνεννοήση με την Ελλάδα, αν δεν πάρει η Τουρκία την Θράκη και την Σμύρνη,
9 Ιουνίου. Οι Σύμμαχοι ζητούν από την ελληνική κυβέρνηση να απαντήσει αν δέχεται τους όρους τους (εκδίωξη του Κωνσταντίνου, κλπ) οπότε και θα επιβάλουν στον Κεμάλ συμβιβαστικές λύσεις
26 Ιουνίου. Η κυβέρνηση αρνείται την μεσολάβηση των Συμμάχων. Καταλαβάνεται το Ισμίντ στον Μαρμαρά.
29 Ιουνίου. Γενική επίθεση του ελληνικού στρατού στην Μικρά Ασία.
6 Ιουλίου. Καταλαμβάνεται η Κιουτάχεια.
8 Ιουλίου. Καταλαμβάνεται το Εσκί Σεχίρ
12 Αυγούστου. Ολοκληρώνεται η διάβαση της Αλμυρής Ερήμου από το ελληνικό στρατό. Το σχέδιο προβλέπει κατάληψη της 'Αγκυρας. Φοβερές μάχες δίνουν οι Ελληνες στρατιώτες 700 χιλιόμετρα μακριά από το Αιγαίο.
26 Αυγούστου. Γενική αντεπίθεση των Τούρκων.
29 Αυγούστου. Ο στρατός διατάσσεται να υποχωρήσει πίσω από το Σαγγάριο ποταμό και να οργανώσει άμυνα.
13 Σεπτεμβρίου. Επιστρέφει ο βασιλιάς στην Αθήνα από την Μικρά Ασία.
27 Νοεμβρίου. Αντιδράσεις στην Κρήτη. Η κυβέρνηση στέλνει πεζικό και πυροβολικό για να επιβληθεί.


1922


6 Φεβρουαρίου. Κυκλοφορεί το πρώτο φύλλο της νέας βενιζελικής εφημερίδας "Ελεύθερον Βήμα" (το σημερινό Βήμα").
22 Φεβρουαρίου. Δολοφονείται ο εκδότης και διευθυντής της εφημερίδας "Ελεύθερος Τύπος" Ανδρέας Καβαφάκης, διαπρεπής βενιζελικός.
27 Φεβρουαρίου. Καταψηφίζεται στην Βουλή η κυβέρνηση Γούναρη.
2 Μαρτίου. Ο Κεμάλ προκηρύσσει γενική επιστράτευση. Νέα κυβέρνηση του Δ. Γούναρη.
13 Μαρτίου. Η αγκυρα δεν συζητά κανένα σχέδιο ανακωχής αν δεν την διθούν η Σμύρνη και η Θράκη.
25 Μαρτίου. Οξύνεται η φοβερή οικονομική κρίση στην Ελλάδα. Η κυβέρνηση εκδίδει αναγκαστικό δάνειο. Κόβει το νόμισμα... στα δύο. Αποσύρει το... μισό και το μετατρέπει σε ομολογία του Δημοσίου. Αναστάτωση και πανικός στην αγορά.
31 Μαρτίου. Κωνσταντινούπολη (σουλτάνος) και Αγκυρα (Κεμάλ) ευθυγραμμισμένη στον πόλεμο εναντίον της Ελλάδας.
27 Απριλίου. Η κυβέρνηση ανατρέπεται στην Βουλή με διαφορά μιάς ψήφου. Νέος πρωθυπουργός ο Ν. Στράτος.
9 Μαίου. Νέα συμμαχική κυβέρνηση Γούναρη - Στράτου με πρωθυπουργό τον Π.Πρωτοπαπαδάκη.
3 Ιουλίου. Επιστράτευονται όλοι οι έφεδροι που υπηρέτησαν λιγότερο από δύο χρόνια. Η κυβέρνηση δέχεται αυτονόμηση της Μικράς Ασίας.
17 Ιουλίου. Η ελληνική κυβέρνηση κηρύσσει την αυτονομία της Μικράς Ασίας.
13 Αυγούστου. Γενική επίθεση των Τούρκων σε μέτωπο 50 χιλιομέτρων.
15 Αυγούστου. Επίθεση των Τούρκων στο Αφιόν Καραχισάρ, από το οποίο αποχωρεί ο ελληνικός στρατός.
17 Αυγούστου. Οι αποχωρούσες δυνάμεις, υπό τον αντιστράτηγο Ν. Τρικούπη χάνουν την μάχη.
18 Αυγούστου. Υπολλείματα των δυνάμεων του και ο ίδιος ο αντιστράτηγος Ν. Τρικούπης παραδίδονται στους Τούρκους.
21 Αυγούστου. Η ελληνική κυβέρνηση αντικαθιστά τον αρχιστράτηγο Χατζηανέστη (πιστό βασιλικό) με το αντιστράτηγο Τρικούπη, χωρίς να... γνωρίζει ότι αυτός ήταν ήδη εδώ και τρεις μέρες αιχμάλωτος των Τούρκων.
24 Αυγούστου. Το Γ' Σώμα Στρατού, ύστερα από συνεχή υποχώρηση, διασώζεται στα λιμάνια Πανόρμου και Αρτάκης.
25 Αυγούστου. Η ελληνική κυβέρνηση παραδίδει την Σμύρνη στους Συμμάχους.
26 Αυγούστου. Νέα κυβέρνηση στην Αθήνα με πρωθυπουργό τον Ν. Καλογερόπουλο. Δεν γίνεται ορκομωσία.
28 Αυγούστου. Ο βασιλιάς δίνει νέα εντολή για κυβέρνηση στον Ν. Τριανταφυλλάκο. Πανικός στους Ελληνες της Σμύρνης, απ' όπου έχουν φύγει πανικόβλητα όλα τα στελέχη των ελληνικών κρατικών αρχών. Ο μόνος που παραμένει είναι ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος. Τμήματα Τούρκων ατάκτων μπαίνουν στην Σμύρνη.
30 Αυγούστου. Οι Τούρκοι αρχίζουν τις καταστροφές. Η Σμύρνη στις φλόγες. Φοβερές σκηνές στις προκυμαίες από απεγνωσμένες ελληνικές οικογένειες που προσπαθούν να διαφύγουν.
1 Σεπτεμβρίου. Το μεγαλύτερο μέρος της Σμύρνης (δηλαδή οι ελληνικές συνοικίες και η αρμενική) δεν υπάρχει. Ο τουρκικός όχλος λιντσάρει τον μητροπολίτη Χρυσόστομο. Δεκάδες χιλιάδες είναι οι δολοφονημένοι Ελληνες. Στην Πόλη οι Τούρκοι επιτίθενται σε ελληνικά σπίτια, καταστήματα και ξενοδοχεία και σκοτώνουν 50 Ελληνες.
3 Σεπτεμβρίου. Τα λείψανα της ελληνικής Στρατιάς της Μικράς Ασίας εγκαταλείπουν την Σμύρνη. Χιλιάδες πρόσφυγες αρχίζουν περνάνε στην Ελλάδα.
9 Σεπτεμβρίου. Οι Ελληνες παραδίδουν στους Τούρκους την Σμύρνη.
14 Σεπτεμβρίου. Επαναστατική επιτροπή στρατιωτικών ζητάει την παραίτηση του βασιλιά υπέρ του διαδόχου, νέα κυβέρνηση και ενίσχυση του θρακικού μετώπου.
16 Σεπτεμβρίου. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος αναχωρεί σαν κλέφτης από τον... Ωρωπό για το Παλέρμο της Σικελίας. Νέα κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Α.Ζαίμη.
25 Σεπτεμβρίου. Οι Σύμμαχοι αποφασίζουν την άμεση εκκένωση της Ανατολικής Θράκης από τον ελληνικό στρατό.

Δευτέρα, 6 Αυγούστου 2007

Ο χρόνος σταμάτησε στη Χιροσίμα, 6 Αυγούστου 1945


Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΕΝΑ το 1992



Σάν σήμερα, πριν 47 χρόνια, ένα... "αγοράκι" που θ' άλλαζε την μοίρα του κόσμου βρισκόταν μέσα στην κοιλιά της "χαρούμενης 'Ενολα" και περίμενε να γεννηθεί. 
"Χαρούμενη 'Ενολα" ήταν το όνομα ενός αμερικανικού βομβαρδιστικού. Ενα όνομα που θα μείνει στην ιστορία σαν συνώνυμο του διαβόλου. Γιατί η "χαρούμενη 'Ενολα" μετέφερε την ίδια την κόλαση. Μία κόλαση, που οι Αμερικανοί με την φαντασία που τους χαρακτηρίζει, είχαν ονομάσει "αγοράκι".


Το..."αγοράκι" ήταν το όνομα της ατομικής βόμβας που έσκασε πάνω από την Χιροσίμα. Της πρώτης ατομοβόμβας που χρησιμοποιήθηκε. Από εκείνη την μέρα η ανθρωπότητα γνωρίζει πολύ καλά το πρόσωπο της κόλασης.


Σαν σήμερα το απόγευμα, στις 5 Αυγούστου 1945, τα πάντα ήταν έτοιμα στην βάση Τινιάν των νησιών "Μαριάνες" του Ειρηνικού για την γέννηση του "λιτλ μπόϊ" (αγοράκι). Η ανθρωπότητα θα έκανε τον τελευταίο ήρεμο ύπνο της. Η εποχή της αθωότητας τελείωνε εκείνη τη νύχτα.


Σαν αύριο, το πρωί της 6ης Αυγούστου 1945, η "χαρούμενη 'Ενολα" ('Ενολα Γκέϊ) ξεκινούσε από το Τινιάν για την Ιαπωνία. Στόχος η πόλη της Χιροσίμα. Το τι ακολούθησε το ξέρουμε επακριβώς με ακρίβεια δευτερολέπτου.


Ωρα 8.05. Η "χαρούμενη 'Ενολα" βρίσκεται πάνω από την Χιροσίμα.
Ωρα 8 και 13 λεπτά. Η"χαρούμενη 'Ενολα" παίρνει την διαταγή νά αφήσει το "αγοράκι".
Ωρα 8, 15 λεπτά και 17 δευτερόλεπτα. Το "αγοράκι" αποκολλάται από το αεροπλάνο κι αρχίζει να πέφτει αργά με αλεξίπτωτο προς την Χιροσίμα.
Ωρα 8, 16 λεπτά και 2 δευτερόλεπτα. Το "αγοράκι" πυροδοτείται με ηλεκτρονικό μηχανισμό σε ύψος 600 μέτρων πάνω από την Χιροσίμα. Η πρώτη ατομική βόμβα σκάει!


Το διαβολικό "αγοράκι" είχε γεννηθεί. Κι έφερνε μαζί του την κόλαση, που στην αρχή είχε την μορφή ενός κόκκινου νεφελώματος σε σχήμα μανιταριού. Τι ακολούθησε; Ας δούμε την περιγραφή των Φλέτσερ Κνέμπελ και Τσαρλς Μπέϊλι από το βιβλίο τους "Χωρίς σπουδαίο λόγο".


Το εκτυφλωτικό φως. Για όσους βρίσκονταν εκεί και επέζησαν για να θυμούνται τη στιγμή που ο άνθρωπος για πρώτη φορά έστρεψε εναντίον του τις στοιχειακές δυνάμεις του σύμπαντός του, το πρώτο δευτερόλεπτο ήταν καθαρό φως, εκτυφλωτικό, έντονο φως - φως μιας τρομακτικής ομορφιάς και ποικιλίας. Μπορεί να υπήρξε και ήχος, αλλά κανείς δεν τον άκουσε.

Οι καμμένες σκιές. Η αρχική λάμψη εξαπέλυσε μία σειρά από δεινά. Πρώτη ήρθε η θερμότητα. Κράτησε για μια στιγμή, ήταν όμως τόσο έντονη που: Eλιωσε τα κεραμίδια στις στέγες και τους κρυστάλλους του χαλαζίτη μέσα στους γρανιτόλιθους. Kαρβούνιασε σε έκταση δύο σχεδόν μιλίων τους τηλεφωνικούς στύλους. Κι έκανε στάχτη τα ανθρώπινα πλάσματα, που βρίσκονταν εκεί κοντά, σε τέτοιο βαθμό ώστε τίποτα δεν έμεινε σαν κατάλοιπο, παρά μόνο οι σκιές τους καμμένες πάνω στην άσφαλτο ή πάνω στους πέτρινους τοίχους. Σε μία ακτίνα τεσσάρων χιλιομέτρων κάηκε το γυμνό δέρμα όλων των ανθρώπων.

Ο σαρωτικός άνεμος. Μετά το κάψιμο ήρθε η έκρηξη. Εκρηξη σαρωτική με κίνηση απομακρύνσεως από την πύρινη σφαίρα, με τη δύναμη ενός ανέμου 800 χιλιομέτρων την ώρα. Μόνο τα αντικείμενα που παρουσίαζαν ελάχιστη επιφάνεια αντιστάσεως -οι κουπαστές στις γέφυρες, οι σωλήνες, οι στύλοι- παρέμειναν στην θέση τους. Κατά τα λοιπά, μέσα σ' έναν γιγάντιο κύκλο με διάμετρο 3,5 χιλιομέτρων, τα πάντα είχαν γίνει συντρίμμια.

Οι πύρινοι πίδακες. Η θερμότητα και η έκρηξη προκάλεσαν και τροφοδότησαν χιλιάδες φωτιές σε χιλιάδες σημεία μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Σε ορισμένα σημεία η ίδια η γη έμοιαζε να ξερνά φωτιά - γιατί ήταν αμέτρητες οι φλόγες, σαν πύρινοι πίδακες που αναπήδησαν αυτόματα από την ακτινοβόλα θερμότητα.

Η μαύρη βροχή. Λίγα λεπτά μετά την έκρηξη, άρχισε να πέφτει μια παράξενη βροχή. Οι σταγόνες ήταν μεγάλες σαν καρύδια και μαύρες! Το τρομακτικό αυτό φαινόμενο προέκυψε από την εξάτμιση της υγρασίας της πύρινης σφαίρας και την συμπύκνωσή της στο σύννεφο που ανέβλυζε από αυτή. Καθώς το σύννεφο που είχε σχηματισθεί από τους υδρατμούς και τον κονιορτό της Χιροσίμα έφτασε σε μεγαλύτερο ύψος και σε ψυχρότερα στρώματα αέρα, οι υδρατμοί συμπυκώθηκαν και έπεσαν κάτω σαν βροχή. Η βροχή δεν ήταν ικανή να σβήσει τις φωτιές, ήταν όμως ικανή, σαν "μαύρη βροχή", να αποκορυφώσει την κατάπληξη και τον πανικό.

Ο "άνεμος της φωτιάς". Μετά την βροχή ήρθε ο άνεμος - ο μεγάλος "άνεμος της φωτιάς- που φύσαγε προς το κέντρο της καταστροφής και στροβιλιζόταν και μεγάλωνε την έντασή του καθώς ο αέρας πάνω από την Χιροσίμα θερμαινόταν διαρκώς και περισσότερο και πύρωνε από τις μεγάλες φωτιές. Ο άνεμος φυσούσε τόσο ορμητικά που ξερίζωνε πελώρια δέντρα από τα πάρκα, όπου κατέφευγαν όσοι είχαν επιζήσει.

"Είδαμε την λάμψη". Χιλιάδες άνθρωποι τρέχανε, τρέχανε αλόγιστα, τρέχανε στα τυφλά, χωρίς να ξέρουν για που - μόνο και μόνο για να βγουν έξω από την πόλη. Μερικοί στα προάστια, όταν τους έβλεπαν να έρχονται, νόμιζαν στην αρχή ότι ήταν Νέγροι, όχι Ιάπωνες - τόσο μαύρο ήταν το δέρμα τους. Οι πρόσφυγες δεν μπορούσαν να εξηγήσουν πως είχαν καεί. "Είδαμε την λάμψη", έλεγαν, "και να τι συνέβη"...

Ο απολογισμός ήταν τρομακτικός. Το "αγοράκι" είχε σκοτώσει μέσα σε ελάχιστα λεπτά 78.150 ανθρώπους και είχε τραυματίσει 9.284. Αλλοι 13.939 άνθρωποι εξαφανίστηκαν εντελώς (κατακάηκαν, εξατμίσθηκαν, έλιωσαν) και η επίσημη στατιστική τους θεωρεί... "αγνοούμενους".

Η ατομική βόμβα στην Χιροσίμα ρίχθηκε με την πεποίθηση ότι οι Ιάπωνες θα συνθηκολογούσαν αμέσως κι έτσι θα τελείωνε ο πόλεμος και θα αποφευγόταν η άσκοπη... αιματοχυσία. Οι Ιάπωνες δεν συνθηκολόγησαν.

Στις 9 Αυγούστου 1945 στις 12 το μεσημέρι οι Αμερικανοί έρριξαν άλλη ατομική βόμβα στο Ναγκασάκι. Ο νέος απολογισμός: 36.000 νεκροί, 40.000 τραυματίες και το Ναγκασάκι πλήρως ισοπεδωμένο.

Αμέσως μετά, στις 10 Αυγούστου, η Ιαπωνία αποφάσισε να παραδοθεί. Στις 2 Σεπτεμβρίου 1945 υπογράφτηκε η συμφωνία παράδοσης άνευ όρων πάνω στο αεροπλανοφόρο "Μισούρι". Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε τελειώσει. Κι άρχιζε η ατομική εποχή.

Σήμερα, που ο ψυχρός πόλεμος αποτελεί παρελθόν, ας μην θυμηθούμε τους επιστήμονες, τους πολιτικούς, τους στρατιωτικούς και τις ιδεολογίες του τρόμου που συνδέθηκαν με την ατομική εποχή και τις διαβολικές ισορροπίες της "πυρηνικής ειρήνης".

Σήμερα, που το αίτημα για πλήρη κατάργηση των πυρηνικών όπλων δεν μοιάζει πια να είναι ουτοπία, ας θυμηθούμε τα λόγια του Αλβέρτου Αϊνστάϊν για την πυρηνική ειρήνη: "Δεν ξέρω πως θα γίνει ο Γ' Παγκόσμιος Πόλεμος. Αυτό που ξέρω είναι ότι ο Δ' Παγκόσμιος Πόλεμος θα γίνει με πέτρες."

Σήμερα, ας προσευχηθούμε για τα θύματα της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι. Θύματα που ανήκουν σ΄ όλη την ανθρωπότητα...