Κυριακή, 22 Ιουλίου 2007

Μεταπολίτευση: Από την τραγωδία στην δημοκρατία

Εκείνος ο Ιούλιος του 1974 κυλούσε με συνηθισμένο, για την Ελλάδα, τρόπο. Υψηλές θερμοκρασίες, καύσωνας και θερμοπληξίες ταλαιπωρούσαν τον κόσμο. Τεράστιες πυρκαγιές κατέστρεφαν μεγάλες δασικές εκτάσεις.


Στην εξουσία βρισκόταν μία κυβέρνηση ανδρεικέλων, με πρωθυπουργό κάποιον Αδαμάντιο Ανδρουτσόπουλο. Πραγματική κυβέρνηση της χώρας ήταν μία ομάδα χαμηλόβαθμων αξιωματικών, με επικεφαλής τον διοικητή της ΕΣΑ (Ελληνική Στρατιωτική Αστυνομία) ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη. Ο «αόρατος δικτάτορας», όπως είχε αποκληθεί από τον ξένο Τύπο ο Δ. Ιωαννίδης, είχε ανατρέψει την απριλιανή χούντα του Γεώργιου Παπαδόπουλου στις 25 Νοεμβρίου 1973.


Στις 2 Ιουλίου 1974 ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, αντέδρασε στην πίεση του στρατιωτικού καθεστώτος της Ελλάδας και ζήτησε με επιστολή του προς την Ιωαννιδική χούντα να ανακληθούν οι αξιωματικοί της Εθνικής Φρουράς από την Κύπρο.


Η κρίση στις σχέσεις Αθηνών - Λευκωσίας έπαιρνε μία επικίνδυνη οξύτητα. Στο εξωτερικό τα δημοσιεύματα άρχισαν να κάνουν αναφορές σε επικείμενο πραξικόπημα στην Κύπρο.


Οι Ελληνες ζούσαν σε καθεστώς πλήρους συσκότισης πληροφοριών. Τα γεγονότα που απασχολούσαν τα υπό ασφυκτική λογοκρισία μέσα ενημέρωσης (κρατική τηλεόραση και εφημερίδες) εκείνον τον Ιούλιο του 1974, ήταν ένα «σκάνδαλον βιασμού παιδίσκης εις τον Πειραιά» και «τα σκάνδαλα της παραεκκλησιαστικής οργανώσεως Η ΖΩΗ», τα οποία βοηθούσαν τον εκλετό της Ιωαννιδικής χούντας νέο αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ να ισχυροποιήσει την θέση του. Το τι πραγματικά συνέβαινε στην Ελλάδα και στον κόσμο, οι Ελληνες το μάθαιναν τα βράδια στα βραχέα κύματα από τις ελληνικές εκπομπές των ξένων ραδιοσταθμών.


* Σάββατο, 13 Ιουλίου 1974. Πραγματοποιείται μεγάλη σύσκεψη για το κυπριακό στο Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων, υπό τον... «Πρόεδρο της Δημοκρατίας» στρατηγό Φαίδωνα Γκιζίκη.


* Κυριακή, 14 Ιουλίου. Ολοκληρώνεται η αλλαγή στην (υπό τον Σεραφείμ) ηγεσία της Εκκλησίας, με την χειροτονία νέων μητροπολιτών.


* Δευτέρα, 15 Ιουλίου. Στις 8.30 το πρωί τα τανκς της Κυπριακής Εθνοφρουράς εξαπολύουν πραξικόπημα εναντίον της κυβέρνησης του Μακαρίου. Το Προεδρικό Μέγαρο βομβαρδίζεται. Ο ραδιοσταθμός της Λευκωσίας ανακοινώνει ότι ο Μακάριος είναι νεκρός. Δεν είναι αλήθεια. Ο Μακάριος, που γνώριζε τις προθέσεις της χούντας κι είχε απευθύνει προειδοποιητική επιστολή στις 2 Ιουλίου, διαφεύγει στην Πάφο, απ' όπου απευθύνει μήνυμα προς τον κυπριακό λαό. «Είμαι ζωντανός», ακούγεται η φωνή του από τον ραδιοσταθμό της Πάφου.
Στην Κύπρο οι πραξικοπηματίες και οι οπαδοί του Μακαρίου αρχίζουν μάχες. Στην Ελλάδα οι πληροφορίες, που επιτρέπει η λογοκρισία να μεταδοθούν, είναι ελάχιστες και τυποποιημένες: «Υπό των κυπριακών Ενόπλων Δυνάμεων ανετράπη ο πρόεδρος της Κύπρου. Πρόεδρος ωρίσθη ο κ. Νικόλαος Σαμψών.» Οι Ελληνες καταφεύγουν στους ξένους ραδιοσταθμούς. Κι ακούνε για τις συνεχείς συσκέψεις στην Άγκυρα και για τις πρώτες νύξεις περί αποβάσεως στην Κύπρο. Υπόγεια κύματα ανησυχίας κατακλύζουν την χώρα.


* Τρίτη, 16 Ιουλίου. Οι χουντικοί πραξικοπηματίες ορκίζουν στην Κύπρο πρόεδρο το Νικόλαο Σαμψών, ανδρείκελο της χούντας του Ιωαννίδη, αλλά οι εμφύλιες μάχες συνεχίζονται. Στην Ελλάδα τα μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν τα γεγονότα στην Κύπρο ουδέτερα και υποβαθμισμένα. Το θέμα που προβάλλεται είναι οι πυρκαγιές στην Αττική. Πάντως, η δικτατορία ανακοινώνει ότι «αι πρόσφατοι εξελίξεις εν Κύπρω αποτελούν εσωτερικήν υπόθεσιν ανεξαρτήτου κράτους μέλους του ΟΗΕ».
Δεν έχουν την ίδια γνώμη και οι Τούρκοι, που μιλάνε ανοιχτά για απόβαση στην Κύπρο, προκειμένου να... αποκαταστήσουν την ομαλότητα, ως εγγυητές (μαζί με Ελλάδα και Βρετανία) της ανεξαρτησίας της. Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Μπουλέντ Ετσεβίτ υποστηρίζει ότι κατελύθη στην Κύπρο η συνταγματική τάξη και θέτει τον τουρκικό στρατό σε κατάσταση επιφυλακής. Στην Ελλάδα η ακρόαση των ξένων ραδιοσταθμών μετατρέπει την ανησυχία των πολιτών σε αγωνία. Θα επιτεθούν οι Τούρκοι;


* Τετάρτη, 17 Ιουλίου. Η χούντα παρουσιάζει τα γεγονότα με τρόπο εξαιρετικά υποβαθμισμένο. Η λογοκρισία επιβάλει την προβολή των εμπρησμών στα δάση: «Συγκλονιστική αποκάλυψις του Διευθυντού Δασών. Εμπρησταί αφανίζουν τα δάση μας. Ανευρέθησαν στοιχεία...» Στα ψιλά των ειδήσεων αναφέρεται ότι «άνοιξε τον αεροδρόμιον Λευκωσίας».
Το βράδυ οι ξένοι ραδιοσταθμοί επιμένουν ότι οι Τούρκοι προετοιμάζονται για απόβαση στην Κύπρο. H αγωνία του ελληνικού λαού επιτείνεται. Μπλοφάρουν ή θα επιτεθούν οι Τούρκοι; Και πως θα αντιδράσει η χούντα;


* Πέμπτη, 18 Ιουλίου. Η σημαντικότερη είδηση, που μεταδίδεται από την ραδιοτηλεόραση και που επιβάλει η χούντα στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων είναι η εξής: «Καύσων βασανίζει την χώρα, Λάρισα και Αθήνα 42 βαθμοί»Στις συνήθεις ειδήσεις περιλαμβάνεται κι αυτή: «Σεβόμεθα τας συνθήκας, λέγει ο πρόεδρος Σαμψών. Η Βουλή δεν θα διαλυθεί εις Κύπρον. Αναμένεται εις τας Αθήνας ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ κ. Τζόζεφ Σίσκο, δια συνομιλίας».
Ωστόσο, οι ξένοι ραδιοσταθμοί επιμένουν ότι οι Τούρκοι ολοκληρώνουν τις προετοιμασίες για απόβαση στην Κύπρο. Η αγωνία στην Ελλάδα συνεχίζεται. Θα επιτεθούν οι Τούρκοι;


* Παρασκευή, 19 Ιουλίου. Ο Μακάριος, που έχει διαφύγει από την Κύπρο, καταγγέλλει στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ την χούντα των Αθηνών για παραβίαση της ανεξαρτησίας και κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Ετσεβίτ μιλάει απροκάλυπτα πλέον για απόβαση στην Κύπρο. Ο Σίσκο αφικνείται στην Αθήνα και αρχίζει συνομιλίες.
Το δικτατορικό καθεστώς δεν μπορεί να αποκρύψει την κρισιμότητα της καταστάσεως και διαρρέει ότι «ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ κ. Χένρι Κίσινγκερ είναι υπέρ του καθεστώτος της Κύπρου». Το βράδυ οι Ελληνες ακούνε από τους ξένους ραδιοσταθμούς ότι τα τουρκικά αποβατικά είναι έτοιμα να αποπλεύσουν για την Κύπρο. Κι όλοι αναρωτιούνται: Τι θα ξημερώσει η επόμενη μέρα;


* Σάββατο, 20 Ιουλίου 1974. Τα ξημερώματα οι Τούρκοι αρχίζουν απόβαση στην Κυρήνεια, με την κωδική ονομασία «Αττίλας». Βομβαρδίζονται στρατηγικοί στόχοι στην Κύπρο. Η είδηση από τα ξένα ραδιόφωνα κυκλοφορεί σαν αστραπή σ΄ ολόκληρη την Ελλάδα. Όλοι περιμένουν να δουν πως θ΄ αντιδράσει το χουντικό καθεστώς.
Η χούντα, ύστερα από δισταγμούς και καθυστέρηση ωρών, κηρύσσει το μεσημέρι γενική επιστράτευση στην Ελλάδα «μετά την απρόκλητον τουρκικήν εισβολήν εις Κύπρον, κατά παράβασιν των διεθνών συνθηκών». Εκδίδει μάλιστα και πολεμικό ανακοινωθέν, στο οποίο διαβεβαιώνει τον ελληνικό λαό για «πλήρη επάρκεια τροφίμων». Όλοι στην Ελλάδα, ανεξάρτητα από πολιτικές προτιμήσεις, θεωρούν αυτονόητο ότι θα πολεμήσουμε την Τουρκία. Είναι όμως έτσι;


* Kυριακή, 21 Ιουλίου. Σε ελάχιστες ώρες τα πράγματα ξεκαθαρίζουν. Δεν πάμε για πόλεμο. Η χούντα όχι μόνο δεν έχει το ηθικό σθένος να πολεμήσει αλλά αποδεικνύεται ότι έχει διαλύσει τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Αποδεικνύεται ακόμη ότι δεν υπάρχει κυβέρνηση. Μάταια ο Σίσκο, που βρίσκεται στην Αθήνα, προσπαθεί να επικοινωνήσει με κάποιον υπεύθυνο. Οι «υπουργοί» είναι εξαφανισμένοι. Τελικά, βρίσκει τον αρχηγό Ναυτικού ναύαρχο Π. Αραπάκη, ο οποίος δέχεται να διαπραγματευτεί. Αποφασίζεται κατάπαυση του πυρός στην Κύπρο.
Όλοι οι Ελληνες περίμεναν δυναμική αντίδραση και διαπιστώνουν εικόνα διάλυσης. Η σύγχυση και η αβεβαιότητα πλημμυρίζουν την Ελλάδα. Τι θα γίνει;


* Δευτέρα, 22 Ιουλίου. Ανακοινώνεται η κατάπαυση του πυρός. Παρά την συμφωνία, οι Τούρκοι συνεχίζουν την προέλασή τους στην Κύπρο και την κατάληψη στρατηγικών σημείων. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κανένας υπεύθυνος για ν' αντιδράσει.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ δηλώνει στην Ουάσινγκτον ότι επίκειται κυβερνητική αλλαγή στην Ελλάδα. Η χούντα του Ιωαννίδη αντιδρά και ανακοινώνει: «Ξένοι ραδιοσταθμοί, γνωστοί δια την ανθελληνική των τακτικήν της διαστροφής της αληθείας, πλάθουν και μεταδίδουν ψευδείς ειδήσεις περί της εσωτερικής καταστάσεως της χώρας...» Τώρα πλέον όλοι περιμένουν μεγάλες εξελίξεις. Αλλά τι είδους εξελίξεις;


* Τρίτη, 23 Ιουλίου. Στην Αθήνα γίνεται σύσκεψη στις 8 το πρωί μεταξύ του... «Πρόεδρου της Δημοκρατίας» στρατηγού Φαίδωνα Γκιζίκη και των αρχηγών των επιτελείων. Μετέχει και ο Ιωαννίδης, στον οποίο οι στρατηγοί του ανακοινώνουν την πρόθέση τους να παραδώσουν την εξουσία στους πολιτικούς.
Στις 10 η Αθήνα βουίζει από τις φήμες. Στις 11 διαρρέει ότι από το γραφείο του Γκιζίκη γίνονται τηλεφωνήματα σε πολιτικούς, προκειμένου να συμμετάσχουν σε κρίσιμη σύσκεψη. Στις 1:30 το μεσημέρι γίνεται γνωστό ότι ο πρωθυπουργός Αδ. Ανδρουτσόπουλος μάζεψε τα πράγματά του και εξαφανίστηκε από το πρωθυπουργικό γραφείο.
Στις 2 αρχίζει η σύσκεψη των στρατιωτικών με τους πολιτικούς. Προτείνεται στον Παναγιώτη Κανελλόπουλο να σχηματίσει κυβέρνηση. Δέχεται με την προϋπόθεση να συμμετάσχει και ο Γεώργιος Μαύρος. Οι δύο πολιτικοί αποσύρονται για να αποφασίσουν την σύνθεση της νέας πολιτικής κυβέρνησης.
Η χούντα εκδίδει ανακοίνωση. Αναφέρεται ότι «εν όψει των εξαιρετικών περιστάσεων, αι ένοπλοι δυνάμεις απεφάσισαν να αναθέσουν την διακύβερνησιν της χώρας εις πολιτικήν κυβέρνησιν».
Στο μεταξύ, ο Ευάγγελος Αβέρωφ προτείνει στον Γκιζίκη να επικοινωνήσουν με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στο Παρίσι και να του ζητήσουν να επιστρέψει στην Ελλάδα και να ηγηθεί της νέας κυβερνήσεως. Τηλεφωνούν. Ο Καραμανλής δέχεται. Το νέο διαρρέει. Σε λίγο ανακοινώνεται επίσημα και από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο. Όλο το βράδυ η Αθήνα αντηχεί από τα πανηγυρικά κορναρίσματα των αυτοκινήτων. Ξημερώνει μια άλλη μέρα...


Τετάρτη, 24 Ιουλίου. Στις 2 το πρωί φθάνει στο αεροδρόμιο του Ελληνικού ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ο Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Βαλερί Ζισκάρ ντ' Εστέν του έχει παραχωρήσει το προεδρικό αεροπλάνο. Χιλιάδες κόσμος υποδέχεται στο αεροδρόμιο τον Καραμανλή με δάκρυα στα μάτια.
Στις 4 το πρωί, ο Καραμανλής ορκίζεται πρωθυπουργός. Η χούντα είχε σωριαστεί από το βάρος των αμαρτιών της. Με το ξημέρωμα της καινούργιας μέρας, ξημερώνει και μια νέα εποχή για την χώρα. Το απόγευμα θα ορκιστούν και τα μέλη της πρώτης πολιτικής κυβέρνησης, ύστερα από 7 δύσκολα και σκοτεινά χρόνια δικτατορίας.


Στο πρώτο μήνυμά του προς τον ελληνικό λαό ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναφέρει:


«Υπάρχουν στην ζωή των εθνών κρίσεις, αι οποία δύνανται να μεταβληθούν εις αφετηρίαν εθνικής αναγεννήσεως και ενός καλυτέρου μέλλοντος. Είμαι βέβαιος ότι ηνωμέναι όλαι αι εθνικαί δυνάμεις του τόπου θα καταστήσουν τα οράματα της αναγεννημένης Ελλάδος πραγματικότητα...»


Αυτό είναι ουσιαστικά το πρώτο πολιτικό κείμενο που οριοθετεί την έναρξη της μεταπολιτευτικής περιόδου. Μίας περιόδου που φέρνει την σφραγίδα του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
ΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ


24 ΙΟΥΛΙΟΥ. Ερχεται τα ξημερώματα από το Παρίσι ο Καραμανλής. Ορκίζεται η πρώτη πολιτική κυβέρνηση.
3 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Επανεφέρεται σε ισχύ το Σύνταγμα του 1952.
7 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Επανέρχονται οι παυθέντες από την δικτατορία πανεπιστημιακοί.
20 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Επανέρχονται οι παυθέντες από την δικτατορία στρατιωτικοί.
25 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Αποστρατεύται ο (ταξίαρχος) Δημήτρης Ιωαννίδης.
1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Η πρώτη (μία από τις μεγαλύτερες σε πλήθος) πολιτική συγκέντρωση στην Θεσσαλονίκη με ομιλητή τον πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή.
3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου αναγγέλει την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ.
5 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Απομακρύνονται τα προεδρεία του Συμβουλίου Επικρατείας και του Αρείου Πάγου.
20 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Ο Γεώργιος Μαύρος εκλέγεται πρόεδρος της Ενωσης Κέντρου.
23 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Νομιμοποιείται το ΚΚΕ, ύστερα από 27 χρόνια παρανομίας.
25 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Κυκλοφορεί το πρώτο φύλλο του νόμιμου "Ριζοσπάστη".
29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Ο Καραμανλής αναγγέλει την ίδρυση της "Νέας Δημοκρατίας". Το ΚΚΕ, το ΚΚΕ εσωτερικού και η ΕΔΑ αναγγέλουν την κοινή εκλογική τους κάθοδο σαν "Ενωμένη Αριστερά".
4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ. Διώκονται με συντακτική πράξη οι πρωταίτιοι της δικτατορίας και οι βασανιστές της χούντας.
11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ. Ανακοινώνεται η ένωση του ΠΑΣΟΚ με την Δημοκρατική Αμυνα.
23 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ. Εκτοπίζονται στην Κέα οι Απριλιανοί.
17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ. Εκλογές. Νέα Δημοκρατία 54,37%, Ενωση Κέντρου 20,42%, ΠΑΣΟΚ 13,58%, Ενωμένη Αριστερά 9,45%.
2 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ. Μεγάλη απεργία στην Ολυμπαική Αεροπορία.
8 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ. Δημοψήφισμα για το πολιτειακό. Δημοκρατία 69,20% - Βασιλεία 30,80%.
18 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ. Προσωρινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Μιχάλης Στασινόπουλος, πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας.

Δημοσιέυθηκε στον Ελεύθερο "Τύπο της Κυριακής" το 1994

Δεν υπάρχουν σχόλια: