Παρασκευή, 27 Ιουλίου 2007

Το φαράγγι του Βουραϊκού

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΕΝΑ το 1985




«Τις πταίει», που είπε και ο Χαρίλαος Τρικούπης;


Τις πταίει και η καθημερινή μας ζωή έγινε τόσο προβληματική ώστε να μοιάζει με κατοστάρικο; Το χαρτόνισμα των εκατό το 'φαγε ο πληθωρισμός και το μετέβαλε σε... ρέστα. Νόμισμα λοιπόν και το κατοστάρικο, τα πορτοφόλια δαγκώνουν σαν καβούρια και το πράγμα θυμίζει εκείνο το περιβόητο "δυστυχώς επτωχεύσαμεν".


Στην εποχή του "δυστυχώς επτωχεύσαμεν" πάντως το κατοστάρικο ισοδυναμούσε με ολόκληρη περιουσία. Και χρειαζόντουσαν μόλις 3,5 εκατομμύρια δραχμές για να γίνουν φοβερές επενδύσεις, σαν αυτές που σήμερα αποκαλούμε "μεγάλα έργα".


Αυτή η εποχή απέχει από σήμερα... 100 χρόνια, όταν πρωθυπουργός ήταν ο Χαρίλαος Τρικούπης. Κι ήταν ο Τρικούπης που αναρωτήθηκε "τις πταίει", όταν τα μεγάλα έργα που εμπνεύστηκε τα 'φαγε ο πληθωρισμός. Ο ίδιος που ανήγγειλε και την άσχημη είδηση: "Δυστυχώς επτωχεύσαμεν"...


Σήμερα ένα από τα "μεγάλα έργα" της εποχής του "δυστυχώς επτωχεύσαμεν" αποτελεί το ωραιότερο φυσικό πεζόδρομο της Ελλάδας. Την μεγαλύτερη ευκαιρία για έναν ανοιξιάτικο περίπατο δίπλα σε αγριολούλουδα, πλατάνια και πηγές. Την καλύτερη δυνατότητα για ένα συναρπαστικό Σαββατοκύριακο, που θα ανανεώσει την ζωή από την καθημερινότητα της δουλειάς, της τηλεόρασης, και του νέφους.


Αχ, αυτό το νέφος... Καταλάβατε, μέσα από το παραπέτασμα των καυσαερίων και του τσιμέντου, ότι ήρθε η άνοιξη; Λοιπόν, ετοιμάστε την παρέα σας και μερικά... βραστά κοτόπουλα. Κι αφήστε την τσιμεντούπολη να βράζει στο ζουμί του διοξειδίου του θείου.
Στόχος μας είναι το φαράγγι του Βουραϊκού. Εκεί θα ξεχάσουμε το ύψος του πληθωρισμού και τα... καβούρια στο βάθος των πορτοφολιών σας. Αλλωστε, θα βρούμε χιλιάδες αληθινά καβούρια "κατεβαίνοντας τoν Βουραϊκό"...



Οι "Καλές Βρύσες"...


Είναι Κυριακή πρωί στις "Καλές Βρύσες". Ο ήλιος ξεμυτίζει πίσω από τον Χελμό κι αρχίζει να διαλύει τη νυχτερινή πάχνη που σκεπάζει την μικρή πόλη. Κάπου στο βάθος ακούγεται ο ήχος μιας καμπάνας.


Ξεκινήσαμε Σάββατο μεσημέρι. Κάναμε τα 150 χιλιόμετρα ως το Διακοφτό οι μισοί με αυτοκίνητο και οι μισοί με το τρένο. Από το Διακοφτό πήραμε όλοι μαζί τον οδοντωτό σιδηρόδρομο και ανεβήκαμε στις "Καλές Βρύσες", όπου και διανυκτερεύσαμε.
Οι "Καλές Βρύσες" είναι τα Καλάβρυτα. Η πόλη δημιουργήθηκε στην περίοδο της Φραγκοκρατίας και πήρε τ' όνομα της από τα πολλά νερά που έχει η περιοχή. Καλά βρυτά = καλές βρύσες, Καλάβρυτα δηλαδή που πρωταγωνίστησαν στην επανάσταση του 21 αλλά μαράζωσαν στον 20ό αιώνα σε μία κωμόπολη 2.000 κατοίκων. Κάπως πάνε να εξελιχθούν τα τελευταία χρόνια με την δημιουργία του χιονοδρομικού κέντρου στον Χελμό.


Πίνουμε τον πρωϊνό καφέ στον σιδηροδρομικό σταθμό. Τελευταίες λεπτομέρειες και ξεκινάμε. Η πάχνη δεν έχει διαλυθεί ακόμα. Το πρωϊνό κρύο μας αναγκάζει να ντυθούμε κατάλληλα.
Βαδίζουμε πάνω στην γραμμή του οδοντωτού. Εξω από τα Καλάβρυτα ένα τρενάκι σφυρίζει μέσα από την πρωϊνή πάχνη να παραμερίσουμε. Γνωρίζουμε τα δρομολόγια και δεν πρόκειται να αιφνιδιαστούμε αργότερα από καμμιά αναπάντεχη συνάντηση μέσα στο φαράγγι.


Όπως η αινιδιάστηκε η ελληνική οικονομία όταν συναντήθηκαν σ' αυτό το φαράγγι η πολιτική ηγεσία με την ανάγκη ανάπτυξης της χώρας...



...ο αιφνιδιασμός


Η πάχνη έχει διαλυθεί. Ο ήλιος λάμπει και η μέρα έχει ζεσταθεί. Βαδίζουμε πάντοτε δίπλα στην γραμμή του οδοντωτού. Αριστερά μας είναι το οροπέδιο των Καλαβρύτων. Και δεξιά οι πλαγιές του Χελμού, πνιγμένες στα έλατα.


Ο σταθμός της Κερπινής εμφανίζεται στα 5 χιλιόμετρα από τα Καλάβρυτα. Το χωριό, που είναι η πατρίδα των Ζαίμηδων, των ξακουστών οπλαρχηγών του '21, απέχει 6 χιλιόμετρα από εδώ. Κάποτε ήταν σημαντικό κεφαλοχώρι. Σήμερα είναι ένα έρημο χωριουδάκι όσο και ο ερειπωμένος σταθμός του.


Η επαρχία Καλαβρύτων είναι από τις πιο αραιοκατοικημένες περιοχές της χώρας, με μόλις 25 κατοίκους μέσο όρο σε κάθε τετραγωνικό χιλιόμετρο. Η Ελλάδα έχει μέσο όρο 63 κατοίκους ανά τετρ. χιλιόμετρο.


Πριν 100 χρόνια δεν ήταν έτσι τα πράγματα. Μέχρι το 1881 η Ελλάδα έφθανε μέχρι την Λαμία. Η Πελοπόννησος αποτελούσε την ραχοκοκκοκαλιά της χώρας. Δρόμοι δεν υπήρχαν, αφού δεν υπήρχαν ακόμα τα αυτοκίνητα. Τα μονοπάτια για τα ζώα αποτελούσαν το μόνο συγκοινωνιακό δίκτυο. Ενα τέτοιο λιθόστρωτο μονοπάτι του Μωριά σώζεται μέχρι σήμερα, έξω από το χωριό "Κοσμάς", στην ορεινή ζώνη του Πάρνωνα.


Ο Χαρίλαος Τρικούπης, για να εκσυγχρονίσει τις μεταφορές, αποφάσισε την κατασκευή ενός σιδηροδρομικού δικτύου. Στο σχέδιο συμπεριέλαβε και την σιδηροδρομική σύνδεση της ορεινής ζώνης του Χελμού με την παραλιακή Αιγιαλεία και την υπόλοιπη χώρα.


Η σχετική σύμβαση υπογράφτηκε στις 10 Μαρτίου 1889 και παραχωρούσε στους τότε ΣΠΑΠ (Σιδηρόδρομοι Πειραιώς Αθηνών Πελοποννήσου) την κατασκευή και εκμετάλλευση για 99 χρόνια της γραμμής Διακοφτού - Καλαβρύτων μέσα από το φαράγγι του Βουραϊκού. Οι προδιαγραφές του έργου πρόβλεπαν γραμμή πλάτους 0,75 εκατοστών και μήκους 23.346 χιλιομέτρων, από τα οποία τα 4 χιλιόμετρα έπρεπε να είχαν και τρίτη οδοντωτή γραμμή για να μπορεί να κινηθεί το τρένο στις μεγάλες κλίσεις.


Τον οδοντωτό ανέλαβε να κατασκευάσει ο Γάλλος εργολάβος Ατόν. Δυστυχώς οι οικονομικές εξελίξεις αιφνιδίασαν τον Τρικούπη και την κυβέρνησή του.


Οπως γίνεται στην ένδοξη χώρα μας, όλο και κάποιο "μείζον εθνικό θέμα" δημιουργείται και μας... μπουρδουκλώνει. Στην εποχή του Τρικούπη το "μπουρδούκλωμα" ονομαζόταν "σταφιδικόν ζήτημα". Το "σταφιδικόν" αιφνιδίασε τον Τρικούπη, ο οποίος στην αρχή της... στενωπού αναρωτήθηκε "τις πταίει" αλλά πολύ γρήγορα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι "δυστυχώς επτωχεύσαμεν".


Οι ΣΠΑΠ ατύχησαν. Ο οδοντωτός χρειάστηκε να φάει 3,5 εκατομμύρια δραχμές (ποσόν τεράστιο για τα μέτρα της εποχής) για να μπορέσει να λειτουργήσει. Τα εγκαίνιά του έγιναν στις 10 Μαρτίου 1896.


Εμείς πάντως δεν ατυχήσαμε στην κυριακάτικη βόλτα μας. Αν και η είσοδος στην "στενωπό" του φαραγγιού συνοδεύτηκε από έναν πλήρη αιφνιδιασμό των αισθήσεων μας.


Αιφνιδιαστήκαμε που μπορούσαμε ακόμα να αναπνέουμε καθαρό αέρα. Να βλέπουμε τα λαμπερά χρώματα των θάμνων, των αγριολούλουδων, των βουνών και του ουρανού. Να ακούμε το άγριο μούγκρισμα του ποταμού ή το σιγαλό κελάρισμα των πηγών. Να μυρίζουμε το άρωμα της μέντας και του σπάρτου. Να βρισκόμαστε στον ωραιότερο πεζόδρομο της Ελλάδας, μόλις τρεις ώρες μακριά από την πρωτεύουσα του νέφους, της ηχορρύπανσης και του κυκλοφοριακού χάους.


Εκεί στη είσοδο του φαραγγιού αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε "τις πταίει" για το "μπουρδούκλωμα" της καθημερινής ζωής στην Αθήνα...



...στο φαράγγι


Λίγο πιο κάτω από τον σταθμό της Κερπινής συναντάμε τον Βουραϊκό. Κυλάει ήσυχος, μέσα σ' ένα δάσος από πλατάνια και λυγαριές. Μικρές γέφυρες φέρνουν το ποτάμι μια δεξιά και μια αριστερά μας. Σε λίγο μπαίνουμε στο φαράγγι.


Ο Βουραϊκός στριμώχνεται ανάμεσα στους βράχους. Αφρίζει. Μουγκρίζει. Αγριεύει. Το νερό τρωέι εδώ και χιλιάδες χρόνια τους βράχους, που σήμερα υψώνονται εκατοντάδες μέτρα πάνω από το ποτάμι και αφήνουν στο βλέμμα μας ένα μικρό μονάχα κομμάτι του καταγάλανου ουρανού.


Η ομαλή κατάβαση, ο άνετος δηλαδή περίπατος δίπλα στις γραμμές του οδοντωτού συνεχίζεται. Κάπου το φαράγγι πλαταίνει. Στ' αριστερά μας παρουσιάζονται δύο παμπάλαια αγροτόσπιτα και μερικά χωραφάκια με φασολιές. Σε λίγο μπαίνουμε στην Ζαχλωρού.


Εχουμε περπατήσει 10 χιλιόμετρα. Και από το υψόμετρο των 768 μέτρων κατεβήκαμε στα 620. Στο χωριουδάκι της Ζαχλωρούς γίνεται η πρώτη στάση για καφέ, νερό σε μία από τις πολλές πηγές και ό,τι άλλο ήθελε προκύψει. Αλλωστε δεν μας κυνηγάει κανείς. Εναν άνετο περίπατο κάνουμε.


Τι μπορεί να προκύψει στην Ζαχλωρού;


Πρώτον, μία επίσκεψη στο "Μέγα Σπήλαιο". Το μοναστήρι βρίσκεται σχεδόν από πάνω μας, αθέατο από το φαράγγι. Χρειάζεται τουλάχιστον μία ώρα ποδαρόδρομος σε μια δύσκολη ανηφόρα. Φυσικά υπάρχει και η... κατηφόρα του γυρισμού.


Δεύτερον, δύο "αυγά μάτια" και καμμιά τηγανιά παϊδάκια. Ο καθαρός αέρας ανοίγειτην όρεξη και τα δύο "οινοκαφεζυθεστιατόρια" έχουν τον τρόπο τους να την κλείσουν κάτω από τα θεόρατα πλατάνια .


Εμείς έχουμε προβλέψει "πτηνά" γι' αργότερα. Και συνεχίζουμε από την Ζαχλωρού τον κυριακάτικο μας περίπατο. Μάλιστα πολλοί συνηθίζουν από εδώ να κάνουν την κατάβαση του Βουραϊκού. Είναι κι αυτή μία άποψη. Μείον 10 χιλιόμετρα...


Μόλις περνάμε τους λιγοστούς κήπους της Ζαχλωρούς με τις καρυδιές και τις κερασιές, το φαράγγι αρχίζει και πάλι να στενεύει. Γαλαρίες τρυπάνε το βουνό. Η σιδηροδρομική γραμμή παίρνει μεγάλη κλίση. Εδώ γνωρίζουμε και τα "δόντια" του της τρίτης γραμμής, που καταβροχθίζουν εκατοντάδες... καβούρια.


Τα "δόντια" έχουν πολύ γράσο επάνω τους ώστε να περιορίζεται η τριβή και οι φθορές, όταν συμπλέκονται με τα "δόντια" που έχει το τρένο. Αλλά το γράσο μυρίζει και ξετρελλαίνει τα καβούρια, που ζουν στις όχθες του Βουραϊκού. Τα καβούρια περνάνε τις γραμμές, γεύονται το γράσσο αλλά δεν μπορούν να φύγουν εύκολα. Τα περισσότερα εγκλωβίζονται και πεθαίνουν από αφυδάτωση. Μία "καβουροτραγωδία" σε υψόμετρο 620 μέτρων...



...και τα «πτηνά»


Είμαστε εμείς, τα πλατάνια, τα σπάρτα, οι πηγές, το ποτάμι και οι θεόρατοι βράχοι. Φτάνουμε στο στενότερο σημείο του φαραγγιού. Οι βράχοι απέχουν το πολύ 10 μέτρα μεταξύ τους. Από την γέφυρα βλέπουμε από κάτω τον Βουραϊκό να εγκλωβίζεται σε μισό μέτρο πέρασμα, να κατατρώει τις πέτρες και να τις λειαίνει και τελικά να ξεχύνεται με φοβερή δύναμη στον δρόμο προς την θάλασσα.


Από εδώ το φαράγγι αρχίζει και πάλι σιγά-σιγά ν' ανοίγει. Συνεχίζουμε την πορεία μας, πάντοτε δίπλα στις γραμμές του τρένου. Απειρες πηγές και μικροί καταρράκτες συνοδεύουν το άρωμα των σπάρτων και της μέντας. Οι γαλαρίες συνεχίζονται.


Στον εγκαταλειμμένο σταθμό της Τρικλιάς, 15 χιλιόμετρα από τα Καλάβρυτα, η στάση είναι απαραίτητη για να βγουν αναμνηστικές φωτογραφίες μέσα στις κουφάλες των τεράστιων πλατάνων. Από εδώ και κάτω αρχίζει να μας χτυπάει η μυρωδιά της θάλασσας. Και η πείνα...


Ο σταθμός της Τρικλιάς είναι κατάλληλος για φαγητό και ξεκούραση πριν το φινάλε. Ο αρχηγός της παρέας μας γνωρίζει όμως έναν παλιό νερόμυλο πιο κάτω. Αυτός ήταν που είχε δώσει εντολή να διαθέτουμε και "πτηνά".


Τα "πτηνά" είναι βραστά κοτόπουλα, που διατηρούνται μαλακά και νόστιμα ανεξάρτητα από τις συνθήκες μεταφοράς. Τα "πτηνά" και τα συνοδευτικά τους αποτέλεσαν ένα από τα ωραιότερα γεύματα που μπορεί να κάνει κανείς, ύστερα από 20 χιλιόμετρα πεζοπορίας, δίπλα σ' ένα παλιό νερόμυλο, ανάμεσα στο άρωμα των σπάρτων και το κελαήδημα των κοτσιφιών...


Ανοιξη! Ξεκουραζόμαστε, βλέποντας στους απέναντι βράχους να κάνουν τις ερωτικές τους πτήσεις χελιδόνια και αγριοπερίστερα.


Ο ήλιος αρχίζει να καίει. Τα "πτηνά" μας βαραίνουν. Και τα πόδια αρχίζουν να διαμαρτύρονται... Εντάξει όμως, βρισκόμαστε στο τέλος της διαδρομής. Δεν προλαβαίνουμε να χαζέψουμε ένα κοπάδι γίδια, που ποτίζονται στο ποτάμι και σε 3 χιλιόμετρα βρισκόμαστε στο Διακοφτό.


Από τα Καλάβρυτα κατεβήκαμε τα 23 χιλιόμετρα της γραμμής του οδοντωτού σε 6-7 ώρες άνετου κι ευχάριστου βαδίσματος. Θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει τον μισό δρόμο, ξεκινώντας από την Ζαχλωρού. Αλλά μια και βρεθήκαμε στον ωραιότερο πεζόδρομο της Ελλάδας, εμείς είπαμε να ακολουθήσουμε το δόγμα "ή όλα ή τίποτα".


Κυριακή απόγευμα. Καφές και ξεκούραση στο Διακοφτό. Εντυπώσεις, περιγραφές, σχόλια, συγκρίσεις. Και η σκοτούρα για την αυριανή επιστροφή στο μαγγανοπήγαδο. Δουλειά... Γραφείο..


Στον δρόμο της επιστροφής νοιώθουμε πλούσιοι σε οξυγόνο, μυρωδιές, εικόνες, εμπειρίες...
Στον Ισθμό αρχίζει το μποτιλιάρισμα... Στα Μέγαρα τα πράγματα ζορίζουν... Στην Ελευσίνα μας χτυπάει η μπόχα από τα διυλιστήρια... Χαιδάρι και κόκκινο φανάρι... Στο βάθος αναδύεται μέσα από τα καυσαέρια η Ακρόπολη... Δεξιά αναβοσβήνουν οι ρεκλάμες ενός σκυλάδικου... Και δίπλα μας ένα GTI μαρσάρει δυνατά...


Εκεί, στο μαρσάρισμα πρέπει να ήταν, που κάποιος από την παρέα μονολόγησε μελαγχολικά:
"Δυστυχώς επτωχεύσαμεν..."




Κυριακή, 22 Ιουλίου 2007

Μεταπολίτευση: Από την τραγωδία στην δημοκρατία

Εκείνος ο Ιούλιος του 1974 κυλούσε με συνηθισμένο, για την Ελλάδα, τρόπο. Υψηλές θερμοκρασίες, καύσωνας και θερμοπληξίες ταλαιπωρούσαν τον κόσμο. Τεράστιες πυρκαγιές κατέστρεφαν μεγάλες δασικές εκτάσεις.


Στην εξουσία βρισκόταν μία κυβέρνηση ανδρεικέλων, με πρωθυπουργό κάποιον Αδαμάντιο Ανδρουτσόπουλο. Πραγματική κυβέρνηση της χώρας ήταν μία ομάδα χαμηλόβαθμων αξιωματικών, με επικεφαλής τον διοικητή της ΕΣΑ (Ελληνική Στρατιωτική Αστυνομία) ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη. Ο «αόρατος δικτάτορας», όπως είχε αποκληθεί από τον ξένο Τύπο ο Δ. Ιωαννίδης, είχε ανατρέψει την απριλιανή χούντα του Γεώργιου Παπαδόπουλου στις 25 Νοεμβρίου 1973.


Στις 2 Ιουλίου 1974 ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, αντέδρασε στην πίεση του στρατιωτικού καθεστώτος της Ελλάδας και ζήτησε με επιστολή του προς την Ιωαννιδική χούντα να ανακληθούν οι αξιωματικοί της Εθνικής Φρουράς από την Κύπρο.


Η κρίση στις σχέσεις Αθηνών - Λευκωσίας έπαιρνε μία επικίνδυνη οξύτητα. Στο εξωτερικό τα δημοσιεύματα άρχισαν να κάνουν αναφορές σε επικείμενο πραξικόπημα στην Κύπρο.


Οι Ελληνες ζούσαν σε καθεστώς πλήρους συσκότισης πληροφοριών. Τα γεγονότα που απασχολούσαν τα υπό ασφυκτική λογοκρισία μέσα ενημέρωσης (κρατική τηλεόραση και εφημερίδες) εκείνον τον Ιούλιο του 1974, ήταν ένα «σκάνδαλον βιασμού παιδίσκης εις τον Πειραιά» και «τα σκάνδαλα της παραεκκλησιαστικής οργανώσεως Η ΖΩΗ», τα οποία βοηθούσαν τον εκλετό της Ιωαννιδικής χούντας νέο αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ να ισχυροποιήσει την θέση του. Το τι πραγματικά συνέβαινε στην Ελλάδα και στον κόσμο, οι Ελληνες το μάθαιναν τα βράδια στα βραχέα κύματα από τις ελληνικές εκπομπές των ξένων ραδιοσταθμών.


* Σάββατο, 13 Ιουλίου 1974. Πραγματοποιείται μεγάλη σύσκεψη για το κυπριακό στο Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων, υπό τον... «Πρόεδρο της Δημοκρατίας» στρατηγό Φαίδωνα Γκιζίκη.


* Κυριακή, 14 Ιουλίου. Ολοκληρώνεται η αλλαγή στην (υπό τον Σεραφείμ) ηγεσία της Εκκλησίας, με την χειροτονία νέων μητροπολιτών.


* Δευτέρα, 15 Ιουλίου. Στις 8.30 το πρωί τα τανκς της Κυπριακής Εθνοφρουράς εξαπολύουν πραξικόπημα εναντίον της κυβέρνησης του Μακαρίου. Το Προεδρικό Μέγαρο βομβαρδίζεται. Ο ραδιοσταθμός της Λευκωσίας ανακοινώνει ότι ο Μακάριος είναι νεκρός. Δεν είναι αλήθεια. Ο Μακάριος, που γνώριζε τις προθέσεις της χούντας κι είχε απευθύνει προειδοποιητική επιστολή στις 2 Ιουλίου, διαφεύγει στην Πάφο, απ' όπου απευθύνει μήνυμα προς τον κυπριακό λαό. «Είμαι ζωντανός», ακούγεται η φωνή του από τον ραδιοσταθμό της Πάφου.
Στην Κύπρο οι πραξικοπηματίες και οι οπαδοί του Μακαρίου αρχίζουν μάχες. Στην Ελλάδα οι πληροφορίες, που επιτρέπει η λογοκρισία να μεταδοθούν, είναι ελάχιστες και τυποποιημένες: «Υπό των κυπριακών Ενόπλων Δυνάμεων ανετράπη ο πρόεδρος της Κύπρου. Πρόεδρος ωρίσθη ο κ. Νικόλαος Σαμψών.» Οι Ελληνες καταφεύγουν στους ξένους ραδιοσταθμούς. Κι ακούνε για τις συνεχείς συσκέψεις στην Άγκυρα και για τις πρώτες νύξεις περί αποβάσεως στην Κύπρο. Υπόγεια κύματα ανησυχίας κατακλύζουν την χώρα.


* Τρίτη, 16 Ιουλίου. Οι χουντικοί πραξικοπηματίες ορκίζουν στην Κύπρο πρόεδρο το Νικόλαο Σαμψών, ανδρείκελο της χούντας του Ιωαννίδη, αλλά οι εμφύλιες μάχες συνεχίζονται. Στην Ελλάδα τα μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν τα γεγονότα στην Κύπρο ουδέτερα και υποβαθμισμένα. Το θέμα που προβάλλεται είναι οι πυρκαγιές στην Αττική. Πάντως, η δικτατορία ανακοινώνει ότι «αι πρόσφατοι εξελίξεις εν Κύπρω αποτελούν εσωτερικήν υπόθεσιν ανεξαρτήτου κράτους μέλους του ΟΗΕ».
Δεν έχουν την ίδια γνώμη και οι Τούρκοι, που μιλάνε ανοιχτά για απόβαση στην Κύπρο, προκειμένου να... αποκαταστήσουν την ομαλότητα, ως εγγυητές (μαζί με Ελλάδα και Βρετανία) της ανεξαρτησίας της. Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Μπουλέντ Ετσεβίτ υποστηρίζει ότι κατελύθη στην Κύπρο η συνταγματική τάξη και θέτει τον τουρκικό στρατό σε κατάσταση επιφυλακής. Στην Ελλάδα η ακρόαση των ξένων ραδιοσταθμών μετατρέπει την ανησυχία των πολιτών σε αγωνία. Θα επιτεθούν οι Τούρκοι;


* Τετάρτη, 17 Ιουλίου. Η χούντα παρουσιάζει τα γεγονότα με τρόπο εξαιρετικά υποβαθμισμένο. Η λογοκρισία επιβάλει την προβολή των εμπρησμών στα δάση: «Συγκλονιστική αποκάλυψις του Διευθυντού Δασών. Εμπρησταί αφανίζουν τα δάση μας. Ανευρέθησαν στοιχεία...» Στα ψιλά των ειδήσεων αναφέρεται ότι «άνοιξε τον αεροδρόμιον Λευκωσίας».
Το βράδυ οι ξένοι ραδιοσταθμοί επιμένουν ότι οι Τούρκοι προετοιμάζονται για απόβαση στην Κύπρο. H αγωνία του ελληνικού λαού επιτείνεται. Μπλοφάρουν ή θα επιτεθούν οι Τούρκοι; Και πως θα αντιδράσει η χούντα;


* Πέμπτη, 18 Ιουλίου. Η σημαντικότερη είδηση, που μεταδίδεται από την ραδιοτηλεόραση και που επιβάλει η χούντα στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων είναι η εξής: «Καύσων βασανίζει την χώρα, Λάρισα και Αθήνα 42 βαθμοί»Στις συνήθεις ειδήσεις περιλαμβάνεται κι αυτή: «Σεβόμεθα τας συνθήκας, λέγει ο πρόεδρος Σαμψών. Η Βουλή δεν θα διαλυθεί εις Κύπρον. Αναμένεται εις τας Αθήνας ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ κ. Τζόζεφ Σίσκο, δια συνομιλίας».
Ωστόσο, οι ξένοι ραδιοσταθμοί επιμένουν ότι οι Τούρκοι ολοκληρώνουν τις προετοιμασίες για απόβαση στην Κύπρο. Η αγωνία στην Ελλάδα συνεχίζεται. Θα επιτεθούν οι Τούρκοι;


* Παρασκευή, 19 Ιουλίου. Ο Μακάριος, που έχει διαφύγει από την Κύπρο, καταγγέλλει στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ την χούντα των Αθηνών για παραβίαση της ανεξαρτησίας και κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Ετσεβίτ μιλάει απροκάλυπτα πλέον για απόβαση στην Κύπρο. Ο Σίσκο αφικνείται στην Αθήνα και αρχίζει συνομιλίες.
Το δικτατορικό καθεστώς δεν μπορεί να αποκρύψει την κρισιμότητα της καταστάσεως και διαρρέει ότι «ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ κ. Χένρι Κίσινγκερ είναι υπέρ του καθεστώτος της Κύπρου». Το βράδυ οι Ελληνες ακούνε από τους ξένους ραδιοσταθμούς ότι τα τουρκικά αποβατικά είναι έτοιμα να αποπλεύσουν για την Κύπρο. Κι όλοι αναρωτιούνται: Τι θα ξημερώσει η επόμενη μέρα;


* Σάββατο, 20 Ιουλίου 1974. Τα ξημερώματα οι Τούρκοι αρχίζουν απόβαση στην Κυρήνεια, με την κωδική ονομασία «Αττίλας». Βομβαρδίζονται στρατηγικοί στόχοι στην Κύπρο. Η είδηση από τα ξένα ραδιόφωνα κυκλοφορεί σαν αστραπή σ΄ ολόκληρη την Ελλάδα. Όλοι περιμένουν να δουν πως θ΄ αντιδράσει το χουντικό καθεστώς.
Η χούντα, ύστερα από δισταγμούς και καθυστέρηση ωρών, κηρύσσει το μεσημέρι γενική επιστράτευση στην Ελλάδα «μετά την απρόκλητον τουρκικήν εισβολήν εις Κύπρον, κατά παράβασιν των διεθνών συνθηκών». Εκδίδει μάλιστα και πολεμικό ανακοινωθέν, στο οποίο διαβεβαιώνει τον ελληνικό λαό για «πλήρη επάρκεια τροφίμων». Όλοι στην Ελλάδα, ανεξάρτητα από πολιτικές προτιμήσεις, θεωρούν αυτονόητο ότι θα πολεμήσουμε την Τουρκία. Είναι όμως έτσι;


* Kυριακή, 21 Ιουλίου. Σε ελάχιστες ώρες τα πράγματα ξεκαθαρίζουν. Δεν πάμε για πόλεμο. Η χούντα όχι μόνο δεν έχει το ηθικό σθένος να πολεμήσει αλλά αποδεικνύεται ότι έχει διαλύσει τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Αποδεικνύεται ακόμη ότι δεν υπάρχει κυβέρνηση. Μάταια ο Σίσκο, που βρίσκεται στην Αθήνα, προσπαθεί να επικοινωνήσει με κάποιον υπεύθυνο. Οι «υπουργοί» είναι εξαφανισμένοι. Τελικά, βρίσκει τον αρχηγό Ναυτικού ναύαρχο Π. Αραπάκη, ο οποίος δέχεται να διαπραγματευτεί. Αποφασίζεται κατάπαυση του πυρός στην Κύπρο.
Όλοι οι Ελληνες περίμεναν δυναμική αντίδραση και διαπιστώνουν εικόνα διάλυσης. Η σύγχυση και η αβεβαιότητα πλημμυρίζουν την Ελλάδα. Τι θα γίνει;


* Δευτέρα, 22 Ιουλίου. Ανακοινώνεται η κατάπαυση του πυρός. Παρά την συμφωνία, οι Τούρκοι συνεχίζουν την προέλασή τους στην Κύπρο και την κατάληψη στρατηγικών σημείων. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κανένας υπεύθυνος για ν' αντιδράσει.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ δηλώνει στην Ουάσινγκτον ότι επίκειται κυβερνητική αλλαγή στην Ελλάδα. Η χούντα του Ιωαννίδη αντιδρά και ανακοινώνει: «Ξένοι ραδιοσταθμοί, γνωστοί δια την ανθελληνική των τακτικήν της διαστροφής της αληθείας, πλάθουν και μεταδίδουν ψευδείς ειδήσεις περί της εσωτερικής καταστάσεως της χώρας...» Τώρα πλέον όλοι περιμένουν μεγάλες εξελίξεις. Αλλά τι είδους εξελίξεις;


* Τρίτη, 23 Ιουλίου. Στην Αθήνα γίνεται σύσκεψη στις 8 το πρωί μεταξύ του... «Πρόεδρου της Δημοκρατίας» στρατηγού Φαίδωνα Γκιζίκη και των αρχηγών των επιτελείων. Μετέχει και ο Ιωαννίδης, στον οποίο οι στρατηγοί του ανακοινώνουν την πρόθέση τους να παραδώσουν την εξουσία στους πολιτικούς.
Στις 10 η Αθήνα βουίζει από τις φήμες. Στις 11 διαρρέει ότι από το γραφείο του Γκιζίκη γίνονται τηλεφωνήματα σε πολιτικούς, προκειμένου να συμμετάσχουν σε κρίσιμη σύσκεψη. Στις 1:30 το μεσημέρι γίνεται γνωστό ότι ο πρωθυπουργός Αδ. Ανδρουτσόπουλος μάζεψε τα πράγματά του και εξαφανίστηκε από το πρωθυπουργικό γραφείο.
Στις 2 αρχίζει η σύσκεψη των στρατιωτικών με τους πολιτικούς. Προτείνεται στον Παναγιώτη Κανελλόπουλο να σχηματίσει κυβέρνηση. Δέχεται με την προϋπόθεση να συμμετάσχει και ο Γεώργιος Μαύρος. Οι δύο πολιτικοί αποσύρονται για να αποφασίσουν την σύνθεση της νέας πολιτικής κυβέρνησης.
Η χούντα εκδίδει ανακοίνωση. Αναφέρεται ότι «εν όψει των εξαιρετικών περιστάσεων, αι ένοπλοι δυνάμεις απεφάσισαν να αναθέσουν την διακύβερνησιν της χώρας εις πολιτικήν κυβέρνησιν».
Στο μεταξύ, ο Ευάγγελος Αβέρωφ προτείνει στον Γκιζίκη να επικοινωνήσουν με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στο Παρίσι και να του ζητήσουν να επιστρέψει στην Ελλάδα και να ηγηθεί της νέας κυβερνήσεως. Τηλεφωνούν. Ο Καραμανλής δέχεται. Το νέο διαρρέει. Σε λίγο ανακοινώνεται επίσημα και από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο. Όλο το βράδυ η Αθήνα αντηχεί από τα πανηγυρικά κορναρίσματα των αυτοκινήτων. Ξημερώνει μια άλλη μέρα...


Τετάρτη, 24 Ιουλίου. Στις 2 το πρωί φθάνει στο αεροδρόμιο του Ελληνικού ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ο Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Βαλερί Ζισκάρ ντ' Εστέν του έχει παραχωρήσει το προεδρικό αεροπλάνο. Χιλιάδες κόσμος υποδέχεται στο αεροδρόμιο τον Καραμανλή με δάκρυα στα μάτια.
Στις 4 το πρωί, ο Καραμανλής ορκίζεται πρωθυπουργός. Η χούντα είχε σωριαστεί από το βάρος των αμαρτιών της. Με το ξημέρωμα της καινούργιας μέρας, ξημερώνει και μια νέα εποχή για την χώρα. Το απόγευμα θα ορκιστούν και τα μέλη της πρώτης πολιτικής κυβέρνησης, ύστερα από 7 δύσκολα και σκοτεινά χρόνια δικτατορίας.


Στο πρώτο μήνυμά του προς τον ελληνικό λαό ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναφέρει:


«Υπάρχουν στην ζωή των εθνών κρίσεις, αι οποία δύνανται να μεταβληθούν εις αφετηρίαν εθνικής αναγεννήσεως και ενός καλυτέρου μέλλοντος. Είμαι βέβαιος ότι ηνωμέναι όλαι αι εθνικαί δυνάμεις του τόπου θα καταστήσουν τα οράματα της αναγεννημένης Ελλάδος πραγματικότητα...»


Αυτό είναι ουσιαστικά το πρώτο πολιτικό κείμενο που οριοθετεί την έναρξη της μεταπολιτευτικής περιόδου. Μίας περιόδου που φέρνει την σφραγίδα του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
ΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ


24 ΙΟΥΛΙΟΥ. Ερχεται τα ξημερώματα από το Παρίσι ο Καραμανλής. Ορκίζεται η πρώτη πολιτική κυβέρνηση.
3 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Επανεφέρεται σε ισχύ το Σύνταγμα του 1952.
7 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Επανέρχονται οι παυθέντες από την δικτατορία πανεπιστημιακοί.
20 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Επανέρχονται οι παυθέντες από την δικτατορία στρατιωτικοί.
25 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Αποστρατεύται ο (ταξίαρχος) Δημήτρης Ιωαννίδης.
1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Η πρώτη (μία από τις μεγαλύτερες σε πλήθος) πολιτική συγκέντρωση στην Θεσσαλονίκη με ομιλητή τον πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή.
3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου αναγγέλει την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ.
5 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Απομακρύνονται τα προεδρεία του Συμβουλίου Επικρατείας και του Αρείου Πάγου.
20 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Ο Γεώργιος Μαύρος εκλέγεται πρόεδρος της Ενωσης Κέντρου.
23 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Νομιμοποιείται το ΚΚΕ, ύστερα από 27 χρόνια παρανομίας.
25 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Κυκλοφορεί το πρώτο φύλλο του νόμιμου "Ριζοσπάστη".
29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ. Ο Καραμανλής αναγγέλει την ίδρυση της "Νέας Δημοκρατίας". Το ΚΚΕ, το ΚΚΕ εσωτερικού και η ΕΔΑ αναγγέλουν την κοινή εκλογική τους κάθοδο σαν "Ενωμένη Αριστερά".
4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ. Διώκονται με συντακτική πράξη οι πρωταίτιοι της δικτατορίας και οι βασανιστές της χούντας.
11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ. Ανακοινώνεται η ένωση του ΠΑΣΟΚ με την Δημοκρατική Αμυνα.
23 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ. Εκτοπίζονται στην Κέα οι Απριλιανοί.
17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ. Εκλογές. Νέα Δημοκρατία 54,37%, Ενωση Κέντρου 20,42%, ΠΑΣΟΚ 13,58%, Ενωμένη Αριστερά 9,45%.
2 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ. Μεγάλη απεργία στην Ολυμπαική Αεροπορία.
8 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ. Δημοψήφισμα για το πολιτειακό. Δημοκρατία 69,20% - Βασιλεία 30,80%.
18 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ. Προσωρινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Μιχάλης Στασινόπουλος, πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας.

Δημοσιέυθηκε στον Ελεύθερο "Τύπο της Κυριακής" το 1994

Δευτέρα, 16 Ιουλίου 2007

Το «Κτήμα Βεΐκου» και η αμαρτωλή ιστορία του

Η Εύμορφη Εκκλησία (Ομορφοκκλησιά) είναι υστεροβυζαντινός ναός αφιερωμένος στον Άη Γιώργη και αποτελεί ένα από τα καλύτερα βυζαντινά μνημεία της Αττικής. Η εικόνα που δείχνει η φωτογραφία (7 Ιουνίου 2007) είναι απατηλή. Το πράσινο αποτελείται από λεύκες, το «δέντρο των δημάρχων». Η Ομορφοκκλησιά περιτριγυρίζεται από δρόμους (όπως η λεωφόρος Βεΐκου), χέρσες εκτάσεις και το τσιμεντοστρωμένο πάρκινγκ του ολυμπιιακού «παλατιού του πινγκ πονγκ»



Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Επικαιρότητα» το 1992


Ο Λάμπρος Βέϊκος ήταν Σουλιώτης οπλαρχηγός, αγωνιστής του 1821, "περιώνυμος διά την ανδρείαν και το κάλλος του". Σκοτώθηκε στην μάχη του Ανάλατου το 1827. Οι Ελληνες για να τιμήσουν τον Βέϊκο, έδωσαν τ'όνομα του σε μια συνοικία των Αθηνών, που σήμερα βρίσκεται μέσα στα όρια του δήμου Καλλιθέας.

Κάποιοι άλλοι Ελληνες όμως τιμώντας με τον... δικό τους τρόπο την μνήμη του Βέϊκου, έμπλεξαν τ'όνομα του σε μία σκοτεινή ιστορία καταπάτησης δημόσιας γης, που σήμερα βρίσκεται ανάμεσα στα όρια των δήμων Αθηναίων, Γαλατσίου και Νέας Ιωνίας και που έχει μείνει γνωστή σαν "Κτήμα Βέϊκου".

Το..."Κτήμα Βέϊκου" είχε έκταση 15.000 στρεμμάτων. Το μεγαλύτερο μέρος του πουλήθηκε σαν οικόπεδα και οικοδομήθηκε. Τώρα πια απομένουν ελεύθερα μόλις 2.200 στρέμματα, που όμως αποτελούν την μεγαλύτερη ακάλυπτη περιοχή ολόκληρης της Αθήνας.

Ό,τι απομένει από το..."Κτήμα Βέϊκου" το διεκδικούν οι γειτονικοί δήμοι για να το αξιοποιήσουν ως οργανωμένο χώρο πράσινου και αναψυχής. Στην αξιοποίηση αυτή το αρμόδιο υπουργείο (ΥΠΕΧΩΔΕ), όχι απλώς συμφωνεί, όχι μόνο χαρακτηρίζει το έργο ως ζωτικής σημασίας για όλο το Λεκανοπέδιο, αλλά έχει ήδη έτοιμα και τ' απαραίτητα σχέδια.

Στα σχέδια του υπουργείου περιλαμβάνονται άλση, αναψυκτήρια, ποδηλατοδρόμιο, παιδικές χαρές, κολυμβητήριο, ηλιακό χωριό, τεχνητή λίμνη, υπαίθριο θέατρο, αθλητικές εγκαταστάσεις, χώροι εκθέσεων και πολιτιστικών εκδηλώσεων, βοτανικός κήπος και κήποι.

Τι περιμένουν τότε υπουργείο και δήμοι για να προσφέρουν στους Αθηναίους και στα παιδιά τους το μεγαλύτερο πάρκο της Αθήνας; Περιμένουν την απόφαση του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Δημοσίων Κτημάτων, γιατί οι κληρονόμοι του "καταπατητή" της περιοχής διεκδικούν τα δικαιώματα τους.

Μία "επιτροπή κατοίκων της Νέας Ιωνίας", ύστερα από πολύχρονη και κοπιαστική έρευνα σε αρχεία και άλλες πηγές, κατάφερε να φωτίσει την σκοτεινή ιστορία καταπάτησης του "Κτήματος Βέϊκου" με συγκεκριμένα στοιχεία που συγκέντρωσε.Σχετική με την ιστορία αυτή είναι και η έρευνα που έκανε το 1983 για λογαριασμό του υπουργείου Οικονομικών ο επιθεωρητής της Διεύθυνσης Δημοσίων Κτημάτων Πανταζής Β. Γαϊτανάρος.Οπως φαίνεται το... "Κτήμα Βέϊκου" έχει σχέση με εικονικά συμβόλαια, πλαστοπροσωπείες, πλαστές πράξεις οριοθεσίας, ένα... ανύπαρκτο βουνό και με μια διαθήκη που ίσως να... μην έγινε ποτέ.

Μια φορά κι ένα καιρό, λοιπόν...



Λίγη ιστορία


* Τουρκοκρατία. Με βάση την ιδιότυπη τουρκική νομοθεσία και το μουσουλμανικό δίκαιο (σερκάτ) ολόκληρη η περιφέρεια της Αττικής αποτελεί δημόσια γή.

* Ανεξαρτησία. Με βάση το δίκαιο του πολέμου τα οθωμανικά κτήματα, ιδιωτών και δημοσίου, δημεύονται και ονομάζονται "εθνικά κτήματα". Οι εγγυήτριες της ελληνικής ανεξαρτησίας Μεγάλες Δυνάμεις δεν δέχονται αυτή την ρύθμιση. Συνομολογούνται διεθνείς συμβάσεις, που προβλέπουν, εκτός των άλλων, διαδικασίες εξαγοράς των τουρκικών κτημάτων. Για τον έλεγχο των τίτλων που κατέχουν ιδιώτες συγκροτούνται μικτές ελληνοτουρκικές επιτροπές. Με διάφορους νόμους το νεοσύστατο ελληνικό κράτος προσπαθεί να διασφαλίσει την εθνική γη από τους καταπατητές.

* Βασιλεία. Έρχεται στην Ελλάδα ο βασιλιάς Οθων. Είναι 17 χρόνων και μέχρι την ενηλικίωση του την εξουσία του ασκεί τριμελής αντιβασιλεία Βαυαρών αξιωματούχων. Η εποχή της βαυαροκρατίας αρχίζει. Η αντιβασιλεία πληρώνει 12,5 εκατομμύρια φράγκα στην Τουρκία και εξαγοράζει την Αττική, την Εύβοια και μέρος της Φθιώτιδας. Με την αγορά αυτή αποδεικνύεται καθαρά ο δημόσιος χαρακτήρας των εκτάσεων της Αττικής.

* Αθήνα, 1836. Η κυβέρνηση με το ν.δ. της 17-11-1836 υποχρεώνει όσους πολίτες υποστηρίζουν ότι έχουν ιδιόκτητα δάση να καταθέσουν τους τίτλους τους για έλεγχο σε ειδική επιτροπή, προκειμένου να αναγνωριστούν ως νόμιμοι ιδιοκτήτες δασικών εκτάσεων. Για όσα δάση δεν κατατεθούν τίτλοι μέχρι 31-12-1937, αυτά κηρύσσονται δημόσια, χωρίς άλλες διαδικασίες.

Την εποχή εκείνη ολόκληρη η περιοχή βορείως των Τουρκοβουνίων,όπου σήμερα βρίσκονται το Γαλάτσι, τα Πατήσια και η Νέα Ιωνία ήταν ένα μεγάλο δάσος. Τότε τα τοπωνύμια της περιοχής ήταν βεβαίως διαφορετικά, με σημαντικότερα τους Ποδάρους (Νέα Ιωνία), Πλακάκια, Καλογρέζα, Ψαλίδι (μεταξύ Αμαρουσίου - Ηρακλείου), Γαλάτζι, Σκουμπουργιάννους και Εύμορφη Εκκλησία (βυζαντινή εκκλησία του 11ου αιώνα, που βρίσκεται κοντά στον σημερινό Περισσό).

Τον δασικό χαρακτήρα της περιοχής αυτής μπορούμε και σήμερα να τον διαπιστώσουμε από τους χάρτες που έκανε στα 1878 το Αυτοκρατορικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο του Βερολίνου, από τις φωτοληψίες του 1929 και του 1937 του υπουργείου Γεωργίας, από την απόφαση αναδάσωσης του δασάρχη Αθηνών το 1932 και από τις εκθέσεις 1033/22-6-1983 και 535/17-7-1985 του επιθεωρητή Π.Αναγνωστάκη.

* Αθήνα 1837. Για το δάσος βορείως των Τουρκοβουνίων κανένας τίτλος δεν έχει κατατεθεί σε καμμία αρμόδια επιτροπή. (Ούτε και κατατέθηκε στο μέλλον).

Βρισκόμαστε σε μια εποχή, όπου η ανώμαλη πολιτική κατάληξη της Επανάστασης του 1821, η ανεπαρκής οργάνωση του νεοσύστατου κράτους και το ρευστό ιδιοκτησιακό καθεστώς της γης διαμορφώνουν ένα ευνοϊκό πλαίσιο για ληστές και καταπατητές.

Στη νεοελληνική μας ιστορία οι ληστές έμειναν γνωστοί σαν... ληστές. Οι καταπατητές όμως μεταμορφώθηκαν σε... κτηματίες.

Εκείνη την χρονιά, ο Βασίλης Κόλλια Κοτζιάς, με το συμβόλαιο 2094/1837 του συμβολαιογράφου Αθηνών Κωνσταντίνου Πιτάρη, πουλάει στον Ανδρέα Κομπατή το πατρικό του μερίδιο στην Εύμορφη Εκκλησία, έκτασης 60 στρεμμάτων και... "όσα εν τω μέλλοντι ήθελον αποκαλυφθώσιν, ότι ανήκουν εις τον πατέρα μου". Στο συμβόλαιο τίτλοι κτήσης και όμορα σύνορα... δεν αναφέρονται.

Στα επόμενα χρόνια, με παρόμοια συμβόλαια του ίδιου πάντοτε συμβολαιογράφου Κ.Πιτάρη και με πωλητές πάντοτε τους Κοτζιάδες, ο Ανδρέας Κομπατής θα... "αγοράσει" όλες την περιοχή βορείως των Τουρκοβουνίων και θα γίνει... "κτηματίας". Μάλιστα θα δείξει τέτοιο ζήλο, που θα αγοράσει το ίδιο κτήμα τουλάχιστον ... δύο φορές και θα προσφέρει στην γεωγραφία της Αττικής ένα... ανύπαρκτο βουνό...



Ο «κτηματίας»


* Αθήνα, 1841. Η Σοφία Κ. Κοτζιά, σύζυγος Γεωργίου Σκάγιαννη, ανταλλάσει τα κτήματα της στην Εύμορφη Εκκλησία και Πλακάκια με 45 στρέμματα του Ανδρέα Κομπατή, "κτηματία", σε περιοχή που... δεν αναφέρεται. Στο συμβόλαιο (2415/1841) τίτλοι, έκταση και όρια.. δεν αναφέρονται.

* Αθήνα, 1843. Ο "Πέτρος Κοντζάς, αμαξηλάτης", ενώπιον "των μαρτύρων Σάββα Παπά Δημητρίου Γκίζα άνευ επαγγέλματος και Γεωργίου Κ. Μπιρώτη εμπόρου", πουλάει το μερίδιο του στους Σκουμπουργιάννους στον... "Ανδρέα Κομπατή, κτηματία". Στο συμβόλαιο (1804/1843) τίτλοι κτήσης και έκταση... δεν αναφέρονται.

Αναφέρονται όμως όρια. Και συγκεκριμένα: "Τα δε όρια του αναφερθέντος κτήματος Σκουμπουργιάννους είναι ανατολικώς το Ψυχικόν καθώς χύνονται τα νερά του βουνού, δυτικώς Στουραϊτη το ρεύμα και το βουνόν καθώς χύνονται τα νερά, μεσημβρινώς το Γαλάτζι και το συντροφικόν καμίνι του Πασιαλή και προς άρκτον η Εύμορφη Εκκλησία και το κτήμα του κ.Κομπατή."

Το συμβόλαιο αυτό έχει μια πρωτοτυπία. Γιατί; Μα γιατί "δυτικώς Στουραϊτη το ρεύμα και το βουνόν καθώς χύνονται τα νερά", το μόνο βουνό που υπάρχει είναι η...οροσειρά της Πάρνηθας και μάλιστα σε απόσταση... μερικών δεκάδων χιλιομέτρων.

Είναι... ιστορικά εξακριβωμένο, πως κανένα βουνό δεν... μετακινήθηκε μεταξύ Πάρνηθας και Τουρκοβουνίων από το 1843 μέχρι σήμερα. Συνεπώς ο Κομπατής μπορούσε να επεκτείνει όσο ήθελε το κτήμα που "αγόρασε" και καταπατώντας ό,τι του άρεσε να γίνει... "κτηματίας". Κι αυτό έκανε...

* Αθήνα, 1852. Στις 6 Απριλίου και ενώπιον "των μαρτύρων Γεωργίου Ηλία Λίτζικα φαλαγγίτου και Αγγελή Ν. Σταθοπούλου άνευ επαγγέλματος " ο "κτηματίας" αγοράζει το μερίδιο της "Σιδερής Κοτζιά άνευ επαγγέλματος", η οποία "παρακληθείσα να υπογράψη ωμολόγησεν ότι δεν δύναται διότι δεν γνωρίζει γράμματα". Στο συμβόλαιο (268/1852) τίτλοι κτήσης, έκταση και όρια... δεν αναφέρονται.

Στις 28 Ιουλίου, ο "Αγγελής Νικολάου Κοτζιάς αρτοποιός" πουλάει στον Κομπατή και το δικό του μερίδιο, "δια δραχμάς διακοσίας εβδομήκοντα", με το συμβόλαιο 633/1852. Στις 11 Αυγούστου και ο "Ιωάννης Νικολάου Κοτζιάς σιδηρουργός" πουλάει στον "κτηματία" της ιστορίας μας το μερίδιο του. Στο συμβόλαιο (683/1852) η έκταση που αναφέρεται είναι 120 στρέμματα, ή... όσο είναι ("όσον εστί").

Στις 12 Δεκεμβρίου με το συμβόλαιο 1139/1852 του ίδιου πάντοτε συμβολαιογράφου Κ.Πιτάρη, ο Κομπατής αγοράζει για... δεύτερη φορά το μερίδιο του Αγγελή Κοτζιά από τις κόρες του "Μαρία σύζυγο Νικολάου Μποτζίσκου" και "Καλομοίρα σύζυγο Δημητρίου Βλάχου". Φαίνεται όμως, ότι από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο του 1852, τα οικόπεδα της Αθήνας είχαν χάσει την μισή τους αξία. Ετσι, ενώ στον Αγγελή ο Κομπατής πλήρωσε "δραχμάς διακοσίας ογδοήκοντα", στις κόρες του Αγγελή και για την ίδια έκταση πλήρωσε μόλις "δραχμάς εκατόν πεντήκοντα"...

Ισως τελικά ο "κτηματίας" να μπερδεύτηκε, ψάχνοντας οπωσδήποτε ένα βουνό ανάμεσα στο Γαλάτσι και στην Πάρνηθα, για να οριοθετήσει το κτήμα που αγόρασε...

* Αθήνα, 1853. Ο Κομπατής ολοκληρώνει τις "αγορές" του. Με το συμβόλαιο 215/1853 αγοράζει και "το μερίδιον του Παναγιώτη Κοτζιά" από "τας θυγατέρας αυτού Μπίτζαν Στουραϊτου και Φυλακτήν Ζίνη".

Κι αυτό το συμβόλαιο έχει μια... πρωτοτυπία. Αναφέρει ότι το το "μερίδιον του Παναγιώτη Κοτζιά επί του Κτήματος Σκουμπουργιάννους" έχει όρια "δυτικώς και μεσημβρινώς τον δρόμον του Αρακλείου ή Ηρακλείου και τους παίδας Μήτρου Σκουντέρη, απ' όλα δε τα άλλα μέρη συνορεύουν τα κτήματα του κυρίου Κομπατή Εύμορφη Εκκλησία και Σκουμπουργιάννους". Δηλαδή; Δηλαδή το κτήμα Σκουμπουργιάννους συνορεύει με το... κτήμα Σκουμπουργιάννους.

Αλλά εδώ ο "κτηματίας" Αν.Κομπατής σταμάτησε. Είχε "αγοράσει" 15.000 στρέμματα. Και μάλιστα με.. .συμβόλαια.

Ο επιθεωρητής Πανταζής Β. Γαϊτανάρος στην έκθεση του, περί "ιδιοκτησιακής κατάστασης του κτήματος των κληρονόμων Βέϊκου", αναφέρει, ότι όλα τα παραπάνω συμβόλαια είναι άκυρα και εικονικά. Κι αυτό γιατί, εκτός από τον αποδεδειγμένα δημόσιο χαρακτήρα της Αττικής και φυσικά του "Κτήματος Βέϊκου", στα συμβόλαια οι Κοτζιάδες δεν αναφέρουν τίτλους κτήσης, "ούτε καν το όνομα του προδικαιοπάροχου παππού τους". Δεν "προσδιορίζονται τα ακίνητα κατά θέση, όρια, έκταση και πλευρικές διαστάσεις". Τα όρια που αναφέρονται σε 3 συμβόλαια "είναι πανομοιότυπα". "Προκύπτει ότι το μερίδιο του Αγγελή Κοτζιά πουλήθηκε δύο φορές στον ίδιο αγοραστή και από τον ίδιο συμβολαιογράφο", κλπ.

Τα συμβόλαια αυτά αποτέλεσαν και τους βασικότερους τίτλους ιδιοκτησίας, με βάση τους οποίους οι κληρονόμοι πούλησαν 13.000 στρέμματα του "Κτήματος Βέϊκου". Αλλά εδώ μπαίνει σ' αυτή την σκοτεινή ιστορία ο αγωνιστής Λάμπρος Βέϊκος. Και πιο συγκεκριμένα η χήρα του Βέϊκου. Η ιστορία μας γίνεται ακόμη πιο σκοτεινή. Τόσο πολύ, που θυμίζει την "εταιρεία δολοφόνων"..



Η διαθήκη


* Αθήνα, 1864. Ο "κτηματίας" Ανδρέας Κομπατής πεθαίνει στις 10 Φεβρουαρίου. Εναν ακριβώς μήνα πριν από τον θάνατο του, με την μυστική ιδιόγραφη διαθήκη του είχε αφήσει το κτήμα του κληρονομιά στην Αικατερίνη, χήρα Λάμπρου Βέϊκου, την "Λαμπρομπέκαινα".

* Αθήνα, 1899. Η Λαμπρομπέκαινα πεθαίνει. Αφήνει κληρονόμο τον γυιό της Γεώργιο Λάμπρου Βέϊκο.

Η "επιτροπή κατοίκων της Νέας Ιωνίας" ερεύνησε το θέμα της διαθήκης του Αν.Κομπατή. Τα πράγματι εκπληκτικά στοιχεία που ανακάλυψε, τα κατέθεσε με υπόμνημα της στο υπουργείο Οικονομικών (αριθ. πρωτοκόλλου 1292/20-5-1986).

Στο 8ο κεφάλαιο της διαθήκης του Κομπατή αναφέρεται: "Καταλείπω και παραχωρώ της Αικατερίνης Λαμπρομπέκιαινας, συμβίας του ποτέ Λάμπρου Φώτη Μπέκιου εκ Σουλίου της Ηπείρου, πρώτου εξαδέλφου μου κατά τω αποδεικτικώ το οποίον εύρον εν τοις εγγράφοις του πατρός μου Ιωάννη Γ. Κομπατή και το οποίον χάριν ασφαλείας παρακατέθεσα εν τω συμβολαιογραφείω Στεφάνου Ταβανάκη, 15.000 στρέμματα εις την θέσιν Εύμορφη Εκκλησία..." Ο αριθμός της παρακατάθεσης των αποδεικτικών συγγενείας δεν αναφέρεται. Αλλά αυτό είναι το λιγότερο...

Η "επιτροπή κατοίκων της Νέας Ιωνίας" στο υπόμνημα της αναφέρει τα εξής:

"Τα δύο επίσημα έγγραφα 1831 και 1834 του επιθεωρητή Πάνου Γωρδάση και του επάρχου Ναυπακτίας Α. Κριεζή (σ.σ. έγγραφα του έτους 1834), τα οποία δώσαμε μαζί με το υπόμνημα μας, αποκαλύπτουν ότι η σύζυγος του Λάμπρου Μπέκιου-Βέϊκου λεγόταν Μαρία και όχι Αικατερίνη και ο μοναχογιός της Κώστας και όχι Γεώργιος. Ο δε πατέρας του Λάμπρου Βέϊκου λεγόταν Κώστας και όχι Φώτης. Ο Κώστας Λάμπρου Μπέκιος έγινε φρούραρχος Ναυπάκτου, προήχθη σε ταγματάρχη του τακτικού στρατού, αποστρατευθείς διορίστηκε γερουσιαστής και πέθανε το 1858. Αυτά μπορεί να σας τα επιβεβαιώσει και το υπουργείο Εθνικής Αμυνας, που διατηρεί αρχείο Επετηρίδας Αξιωματικών."

Αλλά και το υπ' αριθ. 8/11-11-1864 πρακτικό δημοσίευσης του Πρωτοδικείου Αθηνών της διαθήκης του Αν. Κομπατή είναι πλαστό, όπως αποδεικνύει με συγκεκριμένα στοιχεία η "επιτροπή κατοίκων", ύστερα από έρευνα της στα αρχεία του Πρωτοδικείου Αθηνών.

Στην διαθήκη του ο Κομπατής αναφέρει ακόμη, ότι τα 15.000 στρέμματα που κληροδοτεί στην... χήρα του Λάμπρου Βέϊκου τα καταμέτρησε ο μηχανικός Δημήτριος Ζέτσος και οριοθετήθηκαν από τον Ειρηνοδίκη βόρειας πλευράς Αθηνών Π. Σταματιάδη με την 54/30-5-1853 πράξη οριοθεσίας. Τέτοια πράξη όμως δεν υπάρχει πουθενά...

"Ακλόνητη πεποίθηση μας", γράφει η επιτροπή, "είναι ότι ο Ανδρέας Κομπατής δεν έγραψε αυτή την διαθήκη και τούτο γιατί, όπως αναφέρεται στην αρχή της διαθήκης, δεν είχε ούτε γονείς ζώντες, ούτε παιδιά και μπορούσε ν' αφήσει όπου ήθελε την περιουσία του, χωρίς να κατασκευάσει έναν... ανύπαρκτο πρώτο ξάδελφο, μια... ψευτοχήρα, ένα... ψευτοανηψιό και μια πράξη οριοθεσίας που... δεν έγινε ποτέ."

Τι ακριβώς συνέβη; Ποιός ξέρει... Ισως η μέθοδος αξιοποίησης της διαθήκης μοναχικών ηλικιωμένων να είχε ανακαλυφθεί το 1864 στην Αθήνα, 113 χρόνια πριν η κοινωνία μας ανακαλύψει την "συμμορία δολοφόνων". Ισως...


Το πάρκο


Τα συμβόλαια και η διαθήκη του Κομπατή είναι οι τίτλοι που διαθέτουν και σήμερα οι πολλοί πλέον κληρονόμοι του "Κτήματος Βέϊκου". Αυτή η σκοτεινή ιστορία καταπάτησης δημόσιας γής, που μας δείχνει και με ποιό τρόπο απέκτησε η Αττική τους... "κτηματίες" που την έκαναν οικόπεδα, είχε βεβαίως συνέχεια και στον αιώνα μας.

Συνεχίστηκε, για παράδειγμα, με τις αποφάσεις 10897/1970 του Τριμελούς Πρωτοδικείου και 9244/1972 του Εφετείου Αθηνών, που κήρυξαν πλαστή μία άλλη πράξη οριοθεσίας, την 154/30-5-1853, που είχε καταθέσει ο Γεώργιος Λ. Βέϊκος το... 1904. Συνεχίστηκε με την καταδίκη κληρονόμων, που είχαν επικαλεστεί αυτήν την πλαστή πράξη οριοθεσίας. Συνεχίστηκε όμως κι αλλιώς...

Στην διάρκεια της δικτατορίας οι κληρονόμοι του "Κτήματος Βέϊκου" εξαφάνισαν όλη την βόρεια πλευρά των Τουρκοβουνίων (...καθώς χύνονται τα νερά...) με την μέθοδο των λατομείων, έκοψαν και πούλησαν οικόπεδα κοντά στον Περισσό, πούλησαν το δάσος του Αγίου Λαυρεντίου στον "οικοδομικό συνεταιρισμό Το Προάστιο", έχτισαν μια πολυτελή βίλλα, πήραν πολλά εκατομμύρια από απαλλοτριώσεις που έγιναν για σχολεία και δρόμους.

Συνεχίστηκε βέβαια και με την κοπιαστική προσπάθεια της "επιτροπής κατοίκων της Νέας Ιωνίας", να φωτίσει με συγκεκριμένα στοιχεία την σκοτεινή ιστορία καταπάτησης και πλαστογραφιών και που τώρα ζητάει από το υπουργείο Οικονομικών "να συντομευθούν οι διοικητικές διαδικασίες, να δοθεί ο χώρος που απέμεινε στο κοινωνικό σύνολο και να σταλούν στον εισαγγελέα οι κληρονόμοι Κομπατή - Βέϊκων για πλαστογραφία και πλαστοπροσωπία".

Όπως συνεχίστηκε με την έκθεση του επιθεωρητή Πανταζή Β. Γαϊτανάρου, που απέδειξε την ακυρότητα των συμβολαίων, την έλλειψη δικαιωμάτων των κληρονόμων ακόμη και με έκτακτη χρησικτησία, τις "εικονικές δίκες ισχυροποίσης δικαιωμάτων κυριότητας" μεταξύ των κληρονόμων το 1936-1937.

Τώρα η ιστορία συνεχίζεται στο Γνωμοδοτικό Συμβούλιο Δημοσίων Κτημάτων, που ζήτησε εφαρμογή τίτλων και που η απόφαση του καθυστερεί πολύ. Γιατί άραγε;

Στο μεταξύ, οι διάφοροι κληρονόμοι και διεκδικητές έστησαν συρματοπλέγματα και έβαλαν καινούργιες πινακίδες ιδιοκτησίας. Το ΥΠΕΧΩΔΕ αξιοποιεί έναν πολύ μικρό χώρο της έκτασης, που είναι γνωστός σαν... "κληροδότημα Λ. Βέϊκου". Ο δήμος Γαλατσίου αφού αρχικά είχε κάνει... κατάληψη στο "κληροδότημα", τώρα εκτελεί έργα ανάπλασης της Λεωφόρου Βέϊκου. Ο δήμος Νέας Ιωνίας αυτοκαταναλώνεται σε αποφάσεις δημοτικού συμβουλίου και σε συγκρότηση επιτροπών. Και φυσικά εξακολουθεί να ισχύει από το 1932 η απόφαση αναδάσωσης της περιοχής...

Κι έτσι, το μεγαλύτερο πάρκο της Αθήνας βρίσκεται προς το παρόν στον χώρο των προθέσεων, των σχεδίων, των οραματισμών και του ονείρων. Με δυο λόγια στο... χώρο του αοράτου...

Παρασκευή, 6 Ιουλίου 2007

Ο καυτός μήνας Αύγουστος

Καβάλα, Αύγουστος 1985


Τον Αύγουστο μπαίνουμε στην πιο καυτή περίοδο του καλοκαιριού. Ο συνδυασμός των υψηλών θερμοκρασιών, της ξηρασίας και των δυνατών ανέμων ( μελτέμια ) που επικρατεί κάθε Αύγουστο μετατρέπει τα δάση μας σε πραγματικά μπουρλότα. Φέτος ειδικά προστέθηκε και ένα καινούργιο στοιχείο. Οι πολλές βροχές της άνοιξης είχαν ως συνέπεια μία εκρηκτική βλάστηση στα δάση η οποία τώρα το καλοκαίρι μετατράπηκε σε "καύσιμη ύλη" χιλιάδων τόνων.


Οπως αποδεικνύουν τα στοιχεία οι μεγαλύτερες πυρκαγιές συμβαίνουν τον «καυτό μήνα Αύγουστο». Στον κατάλογο που ακολουθεί περιλαμβάνονται οι καταστροφικότερες πυρκαγιές που έχουν συμβεί στον αιώνα μας αυτό τον μήνα.1-8-1904. Αττική, Εύβοια, Πελοπόννησος.
  • 6-8-1912. Αττική (Κινέτα, Σταμάτα, Αυλώνα), Μαγνησία.
  • 2-8-1916. Κηφησιά, Πάρνηθα, Βασιλικό κτήμα Τατοίου (20 νεκροί).
  • 16-8-1918. Πολλά μέτωπα σε όλη την χώρα.
  • 25-8-1925 . Λόγω των πολλών πυρκαγιών η τότε κυβέρνηση αναγκάζεται με διάταγμα να επιβάλλει την ποινή του θανάτου στους εμπρηστές των δασών.
  • 23-8-1932. Εύβοια, Αλιβέρι.
  • 9-8-1937. Το υπουργείο Γεωργίας αναστέλλει τις άδειες των δασικών υπαλλήλων εξ αιτίας των πολλών πυρκαγιών.
  • 27-8-1952. Μπαράζ πυρκαγιών σε όλη την χώρα.
  • 9-8-1969. Αγιον όρος, περιοχή Μονής Βατοπεδίου.
  • 1-8-1977. Ηλεία.
  • 23-8-1977. Ευβοια (100.000 στρέμματα), Παρνασσός. Εγκαταλείφθηκαν χωριά.
  • 3-8-1981. Πεντέλη.
  • 3-8-1982. Πεντέλη-Διόνυσος (2 νεκροί, 40 καμμένα σπίτια).
  • 9-8-1982. Κάρπαθος.
  • 14-8-1982. Μπογιάτι.
  • 17-8-1985. Καβάλα, (100.000 στρέμματα, η φωτιά έφθασε μέσα στην πόλη της Καβάλας.), Θάσος (90.000 στρέμματα)
  • 4-8-1986. Βαρυμπόμπη. Λουτράκι. Σκιάθος. Πατέρας (100.000 στρέμματα).
  • 12-8-1987. Ρόδος (150.000 στρέμματα)
  • 18-8-1989. Θάσος. (70.000 στρέμματα)
  • 25-8-1989. Βαρνάβας, Καπανδρίτι, Κάλαμος.
  • 15-8-1990. 'Αγιον Ορος. ( Η μεγαλύτερη πυρκαγιάα του αιώνα μας στο Όρος . Εκαιγε επι 15 ημέρες.)
  • 2-8-1992. Πολλές πυρκαγιές σε όλη την χώρα.
  • 9-8-1992. 50 Πυρκαγιές σε όλη την χώρα με κυριότερες στην Μεσσηνία και Αιτωλοακαρνανία.
  • Αύγουστος 1993. Ικαρία (13 νεκροί). Αχαία (νεκροί 2 πιλότοι πυροσβεστικού αεροπλάνου). Σάμος (1 νεκρός). Όλυμπος (1 νεκρός δασικός υπάλληλος). Βέρμιο. Λασήθι. Θάσος. Σέρρες. Δράμα. Κοζάνη. Εύβοια. Κίσσαβος. Εθνικός Δρυμός Πίνδου.
Οι πολλές και καταστροφικές πυρκαγιές του Αυγούστου έχουν την λογική τους εξήγηση. Τον μήνα αυτό η ξηρασία που έχει αρχίσει από τις αρχές του καλοκαιρίού έχει φθάσει στο αποκορύφωμά της. Ετσι κάθε πευκοδάσος είναι ευάλωτο και στις φυσικές αιτίες (όπως είναι οι κεραυνοί από τα μπουρίνια) αλλά και στην ανθρώπινη δραστηριότητα, όπως είναι τα βραχυκυκλώματα απο καλώδια της Δ.Ε.Η. , οι βολές του στρατού, οι καύσεις σκουπιδιών και οι απρόσεκτοι εκδρομείς που πετάνε αναμένα τσιγάρα. Ειδικά τον Αύγουστο οι ανθρώπινες δραστηριότητες και μετακινήσεις εντείνονται αφού βρισκόμαστε στην αιχμή των διακοπών.


Εκτός απο την γενικευμένη ξηρασία, μία άλλη φυσική αιτία που μετατρέπει τον Αύγουστο σε «καυτό μήνα» για τα δάση είναι τα μελτέμια. Μελτέμια ονομάζονται οι ισχυροί βόρειοι άνεμοι που πνέουν το καλοκαίρι και οι οποίοι μπορεί να δροσίζουν απο τις μεγάλες θερμοκρασίες αλλά ταυτόχρονα φουντώνουν και επεκτείνουν τις πυρκαγιές. Τα μελτέμια αποτελούν ένα τοπικό φαινόμενο τοι Αιγαίου, γνωστό και στους αρχαίους που το ονόμαζαν «ετησίους ανέμους». Στατιστικά έχουμε 4 -5 μελτέμια κάθε καλοκαίρι που η μέση διάρκεια τους είναι 5 με 6 μέρες και που ένταση τους μπορεί να φθάσει και τα 8 μποφόρ.


Μαζί με την ξηρασία και τα μελτέμια, τον Αύγουστο διατηρούνται και οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Θερμοκρασίες πάνω απο 40 βαθμούς αποτελούν συνηθισμένο φαινόμενο και στα τρία δεκαήμερα του Αυγούστου.


Στις παραπάνω φυσικές αιτίες πρέπει να προσθέσουμε και ένα κοινωνικό φαινόμενο που αναπτύχθηκε τα τελευταία 20 χρόνια. Πρόκειται για την αστική πίεση σε βάρος των δασικών εκτάσεων απο την επέκταση των χιλιάδων νόμιμων ή αυθαίρετων οικισμών, οι οποίοι πολλές ξεφυτρώνουν στα δάση.


Το Υπουργείο Γεωργίας με βάση τα όσα αναφέραμε, την στατιστική συχνότητα των πυρκαγιών, την βλάστηση και τα κλιματικά στοιχεία κάθε περιοχής έχει χωρίσει την Ελλάδα σε τρείς ζώνες επικινδυνότητας.


Στην ζώνη υψηλού κινδύνου περιλαμβάνονται : Αττική , Εύβοια, Κορινθία, Αργολίδα, Αχαία, Ηλεία, Χαλκιδική, Μαγνησία, Επτάνησα, νησιά ανατολικού Αιγαίου, Δωδεκανησα, Δυτική Κρήτη και τμήματα της Λακωνίας, Μεσσηνίας, Φθιώτιδας, Εβρου και του νομού Θεσσαλονίκης. Οι περισσότερες απο τις μεγάλες πυρκαγιές του αιώνα μας που αναφέρονται πιό πάνω ανήκουν σε αυτή την ζώνη.


Στην "μεσαίου κινδύνου ζώνη περιλαμβάνονατι περιοχές που είτε έχουν υγρότερο κλίμα (Αρκαδία) , είτε είναι πεδιάδες (Θεσσαλία), είτε έχουν φτωχή βλάστηση (Κυκλάδες και Κρήτη εκτός Χανίων).


Στην ζώνη χαμηλού κινδύνου ανήκουν περιοχές που έχουν υγρό κλίμα, πολλές βροχές όλο τον χρόνο και βλάστηση χωρίς πεύκα (Ήπειρος, Πίνδος, Μακεδονία, Θράκη). Συμβαίνει όμως σε μακροχρόνια περίοδο ξηρασίας να μη γλυτώνουν ούτε αυτές οι περιοχές από τις καταστροφές της φωτιάς. Αυτό συνέβη πέρυσι τον Αύγουστο με τις πυρκαγιές που είχαμε στον Ολυμπο, την Βάλια Κάλντα της Πίνδου, το Μέτσοβο και την Κόνιτσα.


Οι αιτίες που αναφέραμε και η συσσώρευση πρωτοφανούς ποσότητας καύσιμης ύλης, λόγω των ανοιξιάτικων βροχών, προμηνύουν ένα πολύ «καυτό μήνα Αύγουστο». Δυστυχώς όσο περνάει ο καιρός το πρόβλημα της σωτηρίας των δασών μας επιτείνεται. Αυτό φαίνεται άλλωστε και απο την δραματική αύξηση των καμένων στρεμμάτων, ιδιαίτερα το 1981 και μετά.


Ενα δάσος είναι ένα τεράστιο «εργοστάσιο παραγωγής οξυγόνου». Συγκρατεί το νερό. Απορροφά τους θορύβους. Αποτελεί φραγμα για την σκόνη. Παίζει ρόλο στις βροχοπτώσεις και τους ανέμους.


Ενα δάσος δημιουργεί καινούργιο χώμα αλλά κυρίως συγκρατεί το χώμα που υπάρχει. Τα νερά της βροχής παρασύρουν κάθε χρόνο εκατομύρια τόνους χώμα και μέσα απο τους χειμάρους το μεταφέρουν στην θάλασσα. Με αυτό τον τρόπο έχουμε την διάβρωση των εδαφών. Έρευνες στις ΗΠΑ απέδειξαν ότι η διάβρωση σε ένα πευκοδάσος είναι 100 φορές μικρώτερη απο την διάβρωση του γεωργικού εδάφους.


Στην Ελλάδα, όπως ανακοινώθηκε σε πρόσφατο διεθνές συνέδριο, χάνονται κάθε χρόνο από την διάβρωση 100 εκατομμύρια κυβικά μέτρα παραγωγικού εδάφους και 660.000 τόνοι θρεπτικών ουσιών. Με άλλα λογια η Ελλάδα κάθε χρόνο χάνει μία ολόκληρη πεδιάδα αντίστοιχη με τον Αργολικό κάμπο ή ένα ολόκληρο νησί αντίστοιχο με την Πάτμο.


Να γιατί η καταστροφή ενός δάσους είναι αδύνατο να αποτιμηθεί. Ο καυτός μήνας Αύγουστος αρχίζει. Θα έλθουν μαζί του και οι καταστροφικές πυρκαγιές;




Δημοσιεύθηκε στον «Τύπο της Κυριακής»
(αφαιρέθηκαν μερικά ανεπίκαιρα τμήματα)


------------


Συμπλήρωμα: Μετά την δημοσίευση του παραπάνω ρεπορτάζ, άλλες μεγάλες πυρκαγιές που σημειώθηκαν Αύγουστο είναι στην Μάνη και την Χαλκιδική το 2006. Επίσης, τέλη Ιουλίου είχαμε μεγάλες φωτιές στην Πεντέλη - Μεσόγεια (μέχρι την Λούτσα) το 2005, σε Νταού Πεντέλης - Ραφήνα το 1998 και Πεντέλη το 1995

Τρίτη, 3 Ιουλίου 2007

Αναδασώσεις: πλούσιες, βιώσιμες και ανθεκτικές

Αισθητικό δάσος Καισαριανής

Τα δάση δεν έχουν απλώς αισθητική αξία. Ούτε η χρησιμότητά τους εξαντλείται στην οικονομική τους εκμετάλλευση. Αποτελούν την φυσική θωράκιση απέναντι στις χειμωνιάτικες πλημμύρες και κατολισθήσεις, οι οποίες διαδέχονται τις φωτιές του καλοκαιριού.

Η τακτική που ακολουθούν οι αρμόδιες κρατικές αρχές, μετά τις δασικές πυρκαγιές, εξαντλείται μάλλον στην... αναμονή. Περιμένουν την «φυσική αναγέννηση».

Πράγματι, οι σπόροι που παράγει ένα ώριμο πευκοδάσος βλασταίνουν καταιγιστικά με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου. Στην πράξη τα νεαρά βλαστάρια είτε κατατρώγονται από τα κοπάδια, είτε καταστρέφονται από τα συνεργεία καθαρισμού καυσόξυλων, είτε τα αναγεννημένα πευκοδάση ξανακαίγονται πριν ξανακαρπίσουν.
Ετσι, οι τεχνητές αναδασώσεις είναι η μόνη λύση σε πολλές περιπτώσεις καμμένων δασών. Η περίοδος των αναδασώσεων αρχίζει ακριβώς αυτές τις μέρες.

Δυστυχώς, οι τεχνητές αναδασώσεις γίνονται με βραδύ ρυθμό. Αιτίες; Η ανεπαρκής παραγωγή δενδρυλλίων από το υπουργείο Γεωργίας και το υψηλό κόστος (λάκκοι, πότισμα, εργατικά, κλπ).

«Το θέμα δεν είναι να αναδασώσουμε απλώς τα καμένα δάση. Το πραγματικό πρόβλημα είναι πως θα δημιουργήσουμε λειτουργικά οικοσυστήματα, προσαρμοσμένα στην φωτιά και στην ξηρασία του καλοκαιριού.»

Αυτά μας επισημαίνει ο καθηγητής Συστηματικής Βοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Κωνσταντίνος Μητράκος. Ο πρύτανης των Ελλήνων βοτανολόγων είναι υπέυθυνος για το «Πρόγραμμα βελτίωσης των υποβαθμισμένων μεσογειακών οικοσυστημάτων», το οποίο, λόγω του γενικότερου ενδιαφέροντός του, χρηματοδοτείται από τα ειδικά επιστημονικά κονδύλια

Στο πρόγραμμα, τα αποτελέσματα του οποίου παρουσιάστηκαν προ ημερών στον Διομήδειο Βοτανικό Κήπο, συμμετέχουν το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Τμήμα Μοριακής Βιολογίας του Γεωργικού Πανεπιστημίου.


Ο καθηγητής Κ. Μητράκος τονίζει την αναγκαιότητα να αντικαταστήσουμε την μονοκαλλιέργεια του πεύκου στις αναδασώσεις με άλλα είδη δένδρων, που αντιμετωπίζουν καλύτερα την φωτιά αλλά και τις δυσμενείς συνθήκες ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών που δημιουργεί το μεσογειακό μας κλίμα.


Ενα δάσος, επισημαίνει ο κ. Μητράκος, δεν είναι μία απλή παράθεση δένδρων. Σημαντικό ρόλο παίζει και ο δασικός υπόροφος, δηλαδή οι θάμνοι και τα ποώδη φυτά, που προσφέρουν τροφή και καταφύγιο στην άγρια ζωή. Τα πεύκα, εκτός των άλλων, περιορίζουν τον υπόροφο, τα άγρια ζώα και τα πουλιά.

Τα καμμένα νεαρά πευκοδάση, που δεν μπορούν να αναγεννηθούν φυσικά, καταλήγουν να γίνουν ερημιώδεις φρυγανότοποι. Αλλά και όσα αναγεννώνται με φυσικό τρόπο, περιορίζονται είτε από την βόσκηση είτε απο την ποικίλλη ανθρώπινη δραστηριότητα.


Ο καθηγητής Κ. Μητράκος περιέλαβε στο πρόγραμμά την αναπαργωγή δένδρων, που είναι ανθεκτικά στις ειδικές του μεσογειακού καλοκαιριού. Διάλεξε τρία είδη:
  1. Την χαρουπιά. Αντέχει στις πιο δύσκολες συνθήκες ξηρασίας. Πρόκειται για είδος της νότιας Ελλάδας και η εξάπλωση της σταματάει περίπου στον Κορινθιακό Κόλπο.
  2. Την αριά (δρυς αείφυλλος). Αντέχει στο κρύο αλλά είναι λίγο ευαίσθητη στην έλλειψη νερού. Συναντάται στα Ιόνια Νησιά, την Δυτική Πελοπόννησο αλλά και στο Πήλιο και στον Κίσσαβο.

  3. Το πουρνάρι. Ευδοκιμεί μέχρι και 1.100 μέτρα υψόμετρο κι αν δεν δεχτεί τις επιθέσεις των κατσικιών γίνεται μεγάλο δένδρο.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, δημιουργήθηκε στον Διομήδειο Κήπο ένα φυτώριο με τα τρία προαναφερόμενα είδη και με απόδοση 30.000 δενδρύλια τον χρόνο. Ένας από τους όρους για την ανάπτυξη των φυτωρίων ήταν να μην ποτίζονται οι σπόροι και τα νεαρά βλαστάρια, ώστε να διαπιστωθεί η ικανότητα αντοχής τους στην ξηρασία την εποχή που αναπτύσσουν το ριζικό τους σύστημα.


Τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά. Μόλις ένα 20% των νεαρών φυτών ξεράθηκε, σε συνθήκες πλήρους έλλειψης ποτίσματος. Έναν χρόνο μετά την φύτευσή των σπόρων, όσα φυτάρια άντεξαν την πρώτη περίοδο ξηρασίας συνέχισαν κανονικά μία θεαματική ανάπτυξη.

Ο καθηγητής Κ. Μητράκος υπολογίζει ότι η αναδάσωση με χαρουπιές, πουρνάρια και αείφυλλες βελανιδιές κοστίζει 30% λιγότερο από τις αναδασώσεις με πεύκα. Και φυσικά, εξασφαλίζει τροφή (χαρούπια, βελανίδια) και καταφύγια σε ζώα και πουλιά.

Επειδή η περίοδος των αναδασώσεων αρχίζει, καλό είναι οι αρμόδιες κρατικές αρχές, η τοπική αυτοδιοίκηση και οι ευαισθητοποιημένοι πολίτες να προσέξουν και μερικές άλλες επισημάνσεις του πρύτανη των Ελλήνων βοτανολόγων.

Ιδέωδες φυτό για πράσινο είναι ο σχίνος, τονίζει ο κ. Μητράκος. Μπορεί να πάρει ικανοποιητικές διαστάσεις και δεν επηρεάζεται στο παραμικρό από την φωτιά, διότι αναβλασταίνει σχεδόν αμέσως. Το πρόβλημα είναι η τεχνητή αναπαραγωγή του, διότι το 95% των σπερμάτων του δεν είναι γόνιμα (παρθενοκαρπικά). Στο θέμα αυτό χρειάζεται, λοιπόν, η ενίσχυση της βασικής έρευνας.

Πολύ καλή για φυτεύσεις είναι και η ελιά. «Ονειρεύομαι την Αττική γεμάτη ελιές, ένα δέντρο που της δώρισε η Αθηνά άλλωστε. Αλλά ονειρεύομαι και τα κοτσύφια και τις φάσσες που θα έρθουν να ζήσουν στην πρωτεύουσα μαζί με τις ελιές», μας λέει ο καθηγητής.

Και φυσικά υπάρχει και η φυλλοβόλος βελανίδια (δρυς η αιγήλωψ), τονίζει ο κ. Μητράκος, η οποία παίρνει τεράστιες διαστάσεις και που διασώζεται ακόμη σε πολλά μέρη της Αττικής, διότι παλιότερα την καλλιεργούσαν και την φρόντιζαν χρησιμοποιώντας τα βελανίδια της στην βυρσοδεψεία. Πλατείες και δρόμοι θα αποκτήσουν επιβλητικότητα με αυτές τις βελανιδιές.
Το Αισθητικό Δάσος Καισαριανής
Στις αναδασώσεις και στις διαμορφώσεις χώρων πράσινου σημαντικό ρόλο μπορούν να παίξουν και οι οργανώσεις πολιτών ή, αν θέλετε, η ιδιωτική πρωτοβουλία. Ενα παράδειγμα πρότυπης αναδάσωσης από ιδιωτικό φορέα έχουμε στον Υμηττό.
Το Αισθητικό Δάσος Καισαριανής δημιουργήθηκε από την Φιλοδασική Ενωση Αθηνών (ΦΕΑ). Η ΦΕΑ ιδρύθηκε από ιδιώτες το 1904 με στόχο την διατήρηση, τον καλλωπισμό και την αύξηση του πράσινου στην περιφέρεια πρωτευούσης. Έργο της ΦΕΑ είναι η αναδάσωση των λόφων Λυκαβηττού και Φιλοπάππου και η κηποτεχνική διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου των Στύλων του Ολυμπιείου Διός. Η μεγάλη της προσφορά όμως στην Αθήνα είναι η δημιουργία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο του Αισθητικού Δάσους Καισαριανής.

Το 1946 η ΦΕΑ άρχισε την αναδάσωση σε μία έκταση 6.000 στρεμμάτων με κέντρο το βυζαντινό μοναστήρι της Καισαριανής. Οι πρώτοι σπόροι για το φυτώριο προσφέρθηκαν από το Δασαρχείο της Κύπρου. Φυτεύτηκαν χαλέπιος πεύκη, κυπαρίσσια, χαρουπιές, αμυγδαλιές, σφενδάμια, κέδροι, πτελαίες, πουρνάρια και προύνοι. Συνολικά 3 εκατομμύρια δένδρα.

Αναστηλώθηκαν ακόμη οι ερειπωμένες βυζαντινές μονές Καισαριανής και Αγίου Ιωάννη του Κυνηγού και αποκαταστάθιηκε ο ελαίωνας που περιέβαλλε την μονή Καισαριανής τον 17ο αιώνα, όπως φαίνεται στα σχέδια του Ρώσου μοναχού Μπάρκσι.
Ακόμα:
  • Κλείστηκαν οι πληγές που είχαν αφήσει στον Υμηττό τα παλιά λατομεία και διάφορες άλλες εκσκαφές.
  • Καλύφθηκαν οι σκουπιδότοποι.
  • Απομακρύνθηκαν τα κοπάδια αιγοπροβάτων, που έβοσκαν στην περιοχή και δεν άφηναν να ευδοκιμήσει ούτε χορταράκι.
  • Κατασκευάστηκε ένα δίκτυο υποδομής, με μονοπάτια και δρόμους.
Ετσι λοιπόν μία οργάνωση πολιτών αναδάσωσε τον σημαντικότερο πνεύμονα πρασίνου του Λεκανοπεδίου σε μία ερημοποιημένη περιοχή του Υμηττού, αποκαθιστώντας παράλληλα το ιστορικό τοπίο των βυζαντινών μονών Καισαριανής και Αστερίου.

Σήμερα το Αισθητικό Δάσος Καισαριανής συμπεριλαμβάνεται στο πρόγραμμα του Διεθνούς Ταμείου της Φύσης. Η δημιουργία και η διατήρησή του μας δείχνει τι μπορούν να προσφέρουν οι πολίτες και η ιδιωτική πρωτοβουλία σε τομείς που θεωρούνται κρατικό μονοπώλιο, όπως η αναδάσωση, η δημιουργία πράσινου και η προστασία του περιβάλλοντος. 

Δημοσιεύθηκε στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία το 1993

Δευτέρα, 2 Ιουλίου 2007

Το δάσος της Αγιάς που κάηκε στην Όσσα

Το 1992 είχαμε στην «Κυριακάκτικη Ελευθεροτυπία» την πληροφορία ότι ο τέως βασιλιάς προσπαθούσε να πουλήσει το δασόκτημα Πολυδένδρι που που «είχε» η βασιλική οικογένεια Γλύξμουργκ στην Αγιά της ανατολικής Όσσας (Κίσσαβος). Από το ρεπορτάζ που δημοσίευσα τότε ακολουθούν παρακάτω τα στοιχεία που αφορούν το δασόκτημα και φωτογραφίες από την περιοχή. Γιατί δεν είναι μόνο η Πάρνηθα που κάηκε...

Σύμφωνα με πληροφορίες από το Λονδίνο, η τιμή πώλησης του Πολυδενδρίου που συζητείται ξεπερνάει τα 4.,5 εκατομμύρια λίρες Αγγλίας (3 δισεκατομμύρια δραχμές). Το πρόβλημα για να ολοκληρωθεί αυτή η προκλητική για τον ελληνικό λαό συναλλαγή, εκτός από το ύψος του τιμήματος, φαίνεται να είναι η οικογένεια Μπράντραμ που είναι κατά το 1/8 ιδιοκτήτρια του Πολυδενδρίου, και που θα θελήσει να έχει τα καλύτερα δυνατά οικονομικά ανταλλάγματα.


Το Κτήμα Πολυδενδρίου ήταν παλαιότερα οθωμανικό τσιφλίκι, αρχικής ιδιοκτησίας του Μεχμέτ Τεβφίκ Βέη Εφέντη, αρχιθυρωρού της Υψηλής Πύλης. Αργότερα πέρασε στην κυριότητα των Δ. Θεοχάρη και Μ. Αλεξανδρή. Την εποχή της ενσωμάτωσης της Θεσσαλίας στην Ελλάδα το τσιφλίκι ανήκε στην μουσουλμανική οικογένεια του Γιουσούφ Αγά Λεονταρίτ.


Από τον γυιό του Γιουσούφ, τον Χασάν Λεονταρίτ, αγόρασε το Πολυδένδρι ο (τότε διάδοχος) βασιλιάς Κωνσταντίνος. Οι κληρονόμοι του πρόλαβαν να το πουλήσουν εικονικά σε μία "Ανώνυμο Δασική Εταιρεία" του Πειραιά, λίγο πριν η Α΄ Ελληνική Δημοκρατία απαλλοτριώσει το 1924 την βασιλική περιουσία. Μόνον η πριγκίπισσα Αικατερίνη (αργότερα σύζυγος του Αγγλου ταγματάρχη Μπράντραμ δεν πούλησε το μερίδιό της (1/8).


Το 1939 η "Ανώνυμος Δασική Εταιρεία" τελούσε υπό καθεστώς εκκαθάρισης για χρέη στην Εθνική Τράπεζα. Ωστόσο, παρά το ειδικό καθεστώς που βρισκόταν, πούλησε το Πολυδένδρι στον (τότε διάδοχο) βασιλιά Παύλο, από τον οποίο και το κληρονόμησαν τα παιδιά του.


Το Κτήμα Πολυδενδρίου, σύμφωνα με γνωμάτευση του υπουργείου Γεωργίας της 16-1-1987 είναι δάσος «που κανονικά θα έπρεπε να διαχειρίζεται σαν διακατεχόμενο, ανεξάρτητα αν φέρεται ως ιδιωτικό, εφόσον δεν έχει νόμιμα αναγνωρισθεί». Η μόνη πράξη που αναγνωρίζει ιδιοκτησία στο Πολυδένδρι είναι η διαταγή 102081 (Φεβρουάρίος 1884) του υπουργείου Οικονομικών «περί εκδόσεως υλοτομικών επί καταβολή απλού φόρου».


[....]


Η πώληση του Πολυδενδρίου είναι πιο εύκολη υπόθεση, αφού είναι δασόκτημα, δεν έχει αρχαιολογικές εμπλοκές και δεν γειτνιάζει με αστικές περιοχές. Το ενδιαφέρον του βρίσκεται στα 2.272 παραλιακά του στρέμματα στο Αιγαίο, η αξία των οποίων με σημερινές τιμές πλησιάζει το 1,5 δισεκαμμύριο. Κι είναι γνωστές οι προσπάθειες που γίνονται από πολυεθνικά συμφέροντα για την δημιουργία ενός μεγάλου τουριστικού κέντρου στην γενικότερη περιοχή του Ολύμπου.